Έχεις γνωρίσει ποτέ τον κεντρικό κυβερνήτη;

Το μοντέλο του κεντρικού κυβερνήτη

Συνέβη ξανά πριν από λίγες εβδομάδες… Στην εκκίνηση ενός γνωστού αγώνα μεταξύ Saint-Étienne και Lyon, ένα ψιθύρισμα ανάμεσα σε καταξιωμένους δρομείς έφτασε στα αυτιά μας. Καθώς εξελισσόταν αυτή η συζήτηση μεταξύ μυημένων, μια φράση επανερχόταν: «κεντρικός κυβερνήτης»… Μια φράση που υποτίθεται ότι μπορεί να χαρίσει νέα ρεκόρ. Χωρίς δεύτερη σκέψη, πριν δοθεί η εκκίνηση, ανατρέξαμε στις διαθέσιμες πηγές. Οι πληροφορίες ήρθαν γρήγορα. Ο κυβερνήτης έχει πράγματι ρόλο στη διάρκεια του αγώνα, όμως φαίνεται πως είναι κυρίως ένα χρήσιμο εργαλείο στην προπόνηση.

Ας το εξηγήσουμε: το μοντέλο του κεντρικού κυβερνήτη είναι η ονομασία μιας θεωρίας που διατύπωσε το 1997 ο Νοτιοαφρικανός επιστήμονας Timothy Noakes, ένας ερευνητής ταυτόχρονα αναγνωρισμένος και αμφισβητούμενος. Τι υποστηρίζει αυτός ο πανεπιστημιακός; Συνεχίζοντας τη γραμμή των εργασιών του νομπελίστα Ιατρικής (1922) Archibald Hill, ο οποίος είχε προτείνει ότι η καρδιά προστατεύεται από τον εγκέφαλο, ο Noakes διατυπώνει την εξής υπόθεση: το νευρικό σύστημα ρυθμίζει την προσπάθεια όταν το σώμα βρίσκεται σε κόπωση, με τον εγκέφαλο να περιορίζει την ικανότητά μας να πιέσουμε πέρα από την αντιλαμβανόμενη κόπωση, ώστε να διασφαλίσει την επιβίωσή μας. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο εγκέφαλος, δηλαδή ο κυβερνήτης, λειτουργεί ως ρυθμιστής της προσπάθειας. Κατά συνέπεια, η κόπωση δεν είναι απλώς ένα φυσιολογικό γεγονός, αλλά και μια αίσθηση χρήσιμη για την προστασία του οργανισμού. Πρόκειται για ένα μοντέλο που αμφισβητεί την επιστημονικά αποδεκτή άποψη ότι η κόπωση οφείλεται σε καρδιακούς περιορισμούς, καθώς η καρδιά δεν μπορεί πλέον να εξασφαλίσει στους μυς τις απαραίτητες συνθήκες για να συνεχίσουν την προσπάθεια με την ίδια ισχύ. Η αίσθηση της κόπωσης θα προερχόταν από την επίτευξη αυτού του ορίου. Στη θεωρία του κεντρικού κυβερνήτη, η κόπωση είναι ένα εργαλείο του σώματος για να μας κάνει να επιβραδύνουμε. Ο εγκέφαλος αναλύει διάφορα περιφερικά δεδομένα (μυϊκή κόπωση, θερμοκρασία σώματος, οξυγόνωση, πόνο, τραυματισμούς…), αλλά και ορισμένους ψυχολογικούς παράγοντες (εμπειρία από την απόσταση, προσδοκώμενη επίδοση, αυτοπεποίθηση…). Ένα από τα επιχειρήματα που προβάλλει ο δρ «κυβερνήτης» είναι εκείνη η στιγμή που ο δρομέας ξαναβρίσκει τις δυνάμεις του, για παράδειγμα στο τελευταίο χιλιόμετρο, ενώ λίγα χιλιόμετρα νωρίτερα το σώμα του είχε σχεδόν καταρρεύσει.

Noakes, από την πράξη στη θεωρία

Ο Timothy Noakes, ερευνητής και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν στη Νότια Αφρική, μελέτησε το ζήτημα και στην πράξη. Και όχι επιφανειακά! Ο επιστήμονας αυτός, λάτρης του τρεξίματος και του αθλητισμού γενικότερα, έχει γράψει επίσης για την ποδηλασία και το ράγκμπι, ενώ έχει συμμετάσχει σε περισσότερους από 70 μαραθωνίους και υπερμαραθωνίους, που πιθανότατα αποτέλεσαν τη βάση των πειραμάτων του. Δεν μπορεί κανείς να του προσάψει έλλειψη πάθους για το αντικείμενο! Οι εργασίες του απέσπασαν θετικές κριτικές και συμβάλλουν στην εξέλιξη της έρευνας. Τις παρουσιάζει στα πολυάριθμα βιβλία του για το τρέξιμο. Ο γιατρός έχει δημοσιεύσει επίσης έργα για τη διατροφή και τη διαιτολογία, όμως οι θέσεις του πάνω σε αυτά τα ζητήματα έχουν δεχτεί έντονη κριτική από την επιστημονική κοινότητα. Δεν θα επεκταθούμε εδώ, αλλά αυτές οι αντιπαραθέσεις επιβάλλουν προσοχή όταν επιχειρεί κανείς να εφαρμόσει τις συμβουλές του Timothy Noakes. Γιατί, όπως καταλαβαίνετε, αυτή η θεωρία του κεντρικού κυβερνήτη προκαλεί συζητήσεις στα γκρουπ των δρομέων, αφού δίνει στον αθλητή τη δυνατότητα να πειραματιστεί, να αγγίξει και ίσως να ξεπεράσει εκείνη τη διάσημη ζώνη άνεσης όπου αισθάνεται καλά. Το να μην «ακούς» το σώμα σου μπορεί να θυμίζει μαθητευόμενο μάγο, όμως κάθε ερασιτέχνης μπορεί να αντιληφθεί και την αξία αυτής της έρευνας. Εσύ θα διαμορφώσεις τη δική σου σχέση με τον κυβερνήτη σου.

Ένα μοντέλο που προσαρμόζεται στον καθένα

Δεν είμαστε Iron Man με την κυριολεκτική έννοια. Τα σώματά μας δεν είναι από ατσάλι και πρέπει να συνυπάρχουμε με την εκπληκτική πολυπλοκότητα του οργανισμού μας, τις αδυναμίες του και τις δυνατότητές του. Φυσικά, η ιδέα του κυβερνήτη μπορεί να σημαίνει ότι αναζητούμε ήπια τα όριά μας… μέσα στα όρια του δυνατού και του λογικού. Αυτό που ισχύει για έναν επαγγελματία αθλητή δεν ισχύει για έναν ερασιτέχνη που τρέχει μία φορά την εβδομάδα. Ο ερασιτέχνης μπορεί να αντλήσει έμπνευση από αυτή τη θεωρία για να διευρύνει τα όριά του, όμως ο καθένας πρέπει να συνομιλεί με το σώμα του με τρόπο προσωπικό και με σεβασμό. Η ζώνη άνεσης είναι κάτι υποκειμενικό, όπως και η έννοια της υπέρβασης. Και ίσως εδώ να κρύβεται ένα παράδοξο της θεωρίας του κυβερνήτη: εκείνοι που θα επιχειρήσουν να «αγνοήσουν» το σώμα τους είναι όσοι το γνωρίζουν ήδη εξαιρετικά καλά… Η θεωρία αυτή αφορά πρώτα απ’ όλα τους πρωταθλητές, όσους έχουν αποφασίσει να δοκιμάσουν κάθε μέθοδο για να κερδίσουν λίγα λεπτά ή λίγα δευτερόλεπτα. Μπορούμε να πάρουμε ιδέες από αυτήν. Αρχικά, χωρίς να ρισκάρετε, μπορείτε να δουλέψετε για να βελτιώσετε τον ρυθμό σας, αξιοποιώντας τις διαδρομές και τους χρόνους σας έτσι ώστε ο εγκέφαλός σας να μη σας «μπλοκάρει» σε έναν συγκεκριμένο ρυθμό. Σύμφωνα με το μοντέλο του Noakes, ο εγκέφαλος συντονίζει τον ρυθμό σας με βάση τις ικανότητες που «κρίνει» ο κυβερνήτης ότι διαθέτετε. Στοχεύστε σε καλύτερο χρόνο σε μια διαδρομή που γνωρίζετε, οραματιστείτε αυτή την επίδοση και ίσως, εβδομάδα με την εβδομάδα, διευρύνετε τη ζώνη άνεσής σας. Οι διαλειμματικές προπονήσεις μπορούν να σας βοηθήσουν να μετακινήσετε τα όριά σας. Η προπόνηση θα είναι πιο επώδυνη, αλλά ο αγώνας πιο εύκολος.

Αν όμως αισθανθείτε σημάδια κόπωσης ή ενδείξεις πιθανού τραυματισμού, ακούστε το σώμα σας και φροντίστε το.

Θα υπάρχει πάντα χρόνος να ξαναμιλήσετε με τον κεντρικό κυβερνήτη όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή…