Όταν παίρνει τα ηνία το μυαλό: η σημασία της ψυχικής προετοιμασίας για τους δρομείς

Το mental παίζει πάντα ρόλο στην απόδοση, είτε πρόκειται για τον τερματισμό σε έναν απλό τοπικό αγώνα είτε για την αναζήτηση της κορυφής σε διεθνές επίπεδο. Για τους ερασιτέχνες δρομείς, η ψυχική προετοιμασία μπορεί να μοιάζει με πολυτέλεια για αθλητές, στην πραγματικότητα όμως προσφέρει σημαντικά οφέλη σε κάθε επίπεδο. Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους ερασιτέχνες είναι να ξεπεράσουν την άρνηση της δυσκολίας που μπορεί να συναντήσουν. Αυτό εκδηλώνεται με σκέψεις που τους κάνουν να πιστεύουν ότι δεν έχουν πια «καύσιμο» για να συνεχίσουν, ότι η εγκατάλειψη είναι η μόνη ρεαλιστική επιλογή. Ωστόσο, οι σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η δουλειά με το mental βοηθά να ξεπερνάμε αυτές τις στιγμές μπλοκαρίσματος, είτε με τεχνικές οραματισμού, είτε με αναπνοές και διαλογισμό. Αυτό εξηγεί η Anne Fourié, mental coach στη Happyperf και mental coach του Baptiste Chassagne, δεύτερου στο UTMB 2024: «Το mental παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση των συναισθημάτων σε στιγμές αμφιβολίας και έντονης κόπωσης, όταν το σώμα μπορεί να μας σπρώξει να εγκαταλείψουμε. Ορίζω λοιπόν την ψυχική προετοιμασία ως την απόκτηση εργαλείων που επιτρέπουν τη βελτιστοποίηση των γνωστικών δεξιοτήτων και της ψυχικής δύναμης.»

© UTMB

«Τα μπλοκαρίσματα είναι συχνά ασυνείδητα, εκεί παρεμβαίνει η ψυχική προετοιμασία»

Η Anne Fourié δουλεύει τόσο με επαγγελματίες όσο και με ερασιτέχνες δρομείς, οι δυσκολίες των οποίων είναι πολλές: «Οι ερασιτέχνες δρομείς έρχονται σε μένα για να μάθουν να διαχειρίζονται το στρες, να ξεπερνούν τα νυχτερινά τους άγχη στο trail ή να αποκαθιστούν την εύθραυστη ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Τα μπλοκαρίσματα είναι συχνά ασυνείδητα, κι εκεί παρεμβαίνει η ψυχική προετοιμασία. Μαζί με τον αθλητή χρησιμοποιούμε τεχνικές για να καταλάβουμε τι συμβαίνει στο μυαλό του και να ξεμπλοκάρουμε τους φόβους, ώστε όλα να λειτουργούν σωστά στον αγώνα». Για να σωπάσει αυτή η αρνητική εσωτερική φωνή, η Anne καταγράφει μαζί με τους αθλητές όλα όσα κάνουν καλά στην προπόνηση ή στον αγώνα: «Ο εγκέφαλος τείνει να αναγνωρίζει μόνο τις αδυναμίες μας, ώστε να αποφεύγει κάθε κίνδυνο και να παραμένει στη ζώνη άνεσής του. Όλοι μπορούμε να φτιάξουμε μια λίστα με τα ελαττώματά μας, όμως είναι πιο δύσκολο να απαριθμήσουμε τις ικανότητές μας». Η ψυχική προετοιμασία βοηθά έτσι τον αθλητή να συνειδητοποιήσει τι είναι ικανός να κάνει, χτίζοντας φράσεις-κλειδιά που θα μπορεί να επαναλαμβάνει στον εαυτό του στις δύσκολες στιγμές. Για παράδειγμα, σε μια έντονη φάση αμφιβολίας σε μια νυχτερινή κατάβαση, ένας trail runner μπορεί να θυμηθεί την προπόνησή του και να πει «ξέρω να το κάνω, την περασμένη εβδομάδα τα κατάφερα άψογα», επανεκπαιδεύοντας τον εγκέφαλό του την ώρα της προσπάθειας.

Δουλεύοντας με το ασυνείδητο και αντιστρέφοντάς το

Για την Anne, ο εγκέφαλος πρέπει να απελευθερωθεί από τα αρνητικά μοτίβα σκέψης, να συμφιλιωθεί με την κόπωση και να βλέπει σε κάθε πρόκληση μια ευκαιρία εξέλιξης: «Πρέπει να δουλέψουμε με το ασυνείδητό μας και να το αντιμετωπίσουμε, διαφορετικά απλώς υποφέρουμε. Ο ρόλος του εγκεφάλου μας είναι να μας κρατά ζωντανούς, γι’ αυτό ένας αθλητής τείνει να αισθάνεται πιο έντονα τις δυσάρεστες αισθήσεις. Όταν καταλάβουμε ότι ο εγκέφαλός μας θέλει μόνο την άνεσή μας, μπορούμε να του αντισταθούμε και να του προσφέρουμε θετικές και ωφέλιμες σκέψεις». Αυτό είναι η ψυχική προετοιμασία: η ικανότητα να ανακατευθύνουμε τις σκέψεις μας για να δημιουργούμε νέες ψυχικές καταστάσεις. Κάποτε ταμπού, η πρακτική αυτή γίνεται πλέον όλο και πιο διαδεδομένη σε όλα τα αθλήματα. Οι αθλητές φαίνεται να κατανοούν ότι η προσφυγή σε έναν mental coach δεν αποτελεί πλέον ένδειξη αδυναμίας, αλλά μέσο βελτιστοποίησης της απόδοσης. Είτε ο στόχος είναι ο τερματισμός είτε η κορυφή του βάθρου, ένα δυνατό και προπονημένο mental γίνεται ένα «κλείδωμα» που, όταν ξεμπλοκάρει, δίνει στον δρομέα μια νέα διάσταση δύναμης και ανθεκτικότητας.

Η ψυχική προετοιμασία των επαγγελματιών δρομέων: το στοιχείο που κάνει τη διαφορά

Γνωρίζοντας ότι το mental μπορεί να αντιπροσωπεύει το 20 έως 30% της απόδοσης, η ψυχολογική προετοιμασία δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά σχεδόν αναγκαιότητα για τους αθλητές υψηλού επιπέδου. Το ενδιαφέρον για την αθλητική ψυχολογία εντάθηκε τη δεκαετία του 1970, χάρη σε πρωτοπόρους όπως ο Timothy Gallwey, οι οποίοι απέδειξαν ότι ο νοητικός έλεγχος και η αυτοκυριαρχία είναι εξίσου σημαντικά με τη φυσική κατάσταση. Έκτοτε, τεχνικές όπως ο οραματισμός και οι θετικές επιβεβαιώσεις ενσωματώθηκαν στις προπονητικές ρουτίνες των αθλητών ελίτ για τη βελτιστοποίηση της διαχείρισης του στρες, της αυτοπεποίθησης και, κυρίως, για να διευρύνουν τα σωματικά τους όρια. Σχεδόν νομοτελειακά, ένας δρομέας που παραμελεί την ψυχική του κατάσταση παραμελεί και ένα μέρος της απόδοσής του. Η ψυχική προετοιμασία είναι μια πραγματική επιστήμη που, ενσωματώνοντας έννοιες από τη γνωστική και συμπεριφορική ψυχολογία, βοηθά τους αθλητές να εντοπίζουν τα εμπόδιά τους και να αντιστρέφουν τις περιοριστικές τους πεποιθήσεις. Η διαδικασία αυτή γίνεται πολύτιμος πόρος για τους επαγγελματίες δρομείς, είτε προετοιμάζονται για μαραθώνιο, ημιμαραθώνιο, 10 χλμ. ή trail. Πέρα από την απόδοση, υπάρχει και μια άλλη πτυχή που χρειάζεται ψυχική δουλειά: η επιτυχία. Κατά την προετοιμασία του για το UTMB, η Anne προετοίμαζε ήδη τον Baptiste για μια νίκη: «Υποτιμούμε τον αντίκτυπο της επιτυχίας, η οποία φέρνει επιπλέον πίεση. Πρέπει να προετοιμαστείς για το επικοινωνιακό κομμάτι και το άγχος επίδοσης που ακολουθούν. Με τον Baptiste δουλέψαμε πολύ πάνω στην υπόθεση ότι θα τα κατάφερνε, γιατί τον τρόμαζε πραγματικά η σκέψη ότι, αν ανέβαινε στο βάθρο του UTMB, θα δεχόταν ένα τεράστιο κύμα προσοχής. Έτσι κι έγινε, γέλια, αλλά ήταν έτοιμος και αυτό τον βοήθησε να μη φοβηθεί τη νίκη του.»