© EDF VercorsmanΤι προσφέρει η μαγειρική σόδα στους δρομείς; Ο Fabrice Kuhn ξεδιαλύνει τους μύθους των αποδυτηρίων και την πραγματικότητα του δρόμου
Στον κόσμο του running, ο καθένας έχει το δικό του μικρό «κόλπο»: καφεΐνη λίγο πριν από την εκκίνηση, χυμός παντζαριού στην προετοιμασία, αλάτι στην τσέπη «για κάθε ενδεχόμενο». Και μετά υπάρχει η μαγειρική σόδα. Ναι, εκείνη που βρίσκεται στα ντουλάπια της κουζίνας. Τα τελευταία χρόνια κυκλοφορεί στις συζητήσεις σαν ένα μυστηριώδες φίλτρο που μπορεί να απαλύνει το κάψιμο στους μηρούς. Τι προσφέρει όμως πραγματικά στον δρομέα; Για να ξεχωρίσει το χρήσιμο από τη λαογραφία, το Marathons.com συνομίλησε με τον αθλητίατρο Fabrice Kuhn, ο οποίος βάζει τα πράγματα στη θέση τους με μια σχεδόν αναζωογονητική καθαρότητα.
Η μαγειρική σόδα δεν είναι κανένα μυστικό ελιξίριο. Είναι περισσότερο ένας φυσιολογικός μηχανισμός παρά ένα συμπλήρωμα. Στην έντονη προσπάθεια, οι μύες παράγουν ιόντα H+, τα οποία οξινίζουν το κυτταρικό περιβάλλον και περιορίζουν τη συστολή. Με απλά λόγια, είναι η στιγμή που τα πόδια σφίγγουν, το διασκελισμός χάνει τη ζωντάνια του και το κάψιμο ανεβαίνει. Ποιος είναι ο ρόλος της μαγειρικής σόδας; Ο Fabrice Kuhn, καταξιωμένος αθλητίατρος και συγγραφέας αρκετών βιβλίων διατροφής, μεταξύ των οποίων το La Science de l’Endurance (1 και 2), που κυκλοφόρησε και στις δύο εκδόσεις από τις εκδόσεις Thierry Souccar, το συνοψίζει σε μία καθαρή φράση: « Λειτουργεί ως ρυθμιστικό απέναντι στην οξύτητα που παράγεται κατά την άσκηση, εξουδετερώνει ό,τι συσσωρεύεται στους μυς και επιτρέπει στις μυϊκές ίνες να λειτουργούν καλύτερα ».
Με άλλα λόγια, μετακινεί ελαφρώς το όριο του ανεκτού. Ο μηχανισμός όμως δεν λειτουργεί παντού το ίδιο· συνδέεται στενά με την ένταση. « Όσο πιο έντονη είναι η προσπάθεια, τόσο περισσότερη οξύτητα παράγουμε, εξηγεί ο τριαθλητής εδώ και σχεδόν 20 χρόνια, ο οποίος συμμετείχε και στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ironman του 2019 στην ηλικιακή του κατηγορία (V2). Και τόσο περισσότερα ρυθμιστικά χρειάζονται για να την αντιμετωπίσουμε ». Αυτό που υπόσχεται η μαγειρική σόδα είναι λοιπόν, πάνω απ’ όλα, λίγος επιπλέον χρόνος. Όχι μεταμόρφωση.
Αποτελεσματική, αλλά σε ένα πολύ συγκεκριμένο πεδίο
Οι μελέτες συγκλίνουν: η επίδραση της μαγειρικής σόδας είναι σημαντική σε προσπάθειες διάρκειας από 1 έως 12 λεπτά. Το εύρος είναι στενό, αλλά καθοριστικό. Αφορά τις γαλακτικές αποστάσεις, εκεί όπου ο ρυθμός είναι υπερβολικά υψηλός για να επαρκεί ο αερόβιος μεταβολισμός. Ο Kuhn δεν μασάει τα λόγια του. « Στην αντοχή, δεν είναι αυτό που θα φέρει επανάσταση στην προσπάθεια. Οι μελέτες δείχνουν επίδραση έως τα 12 λεπτά, είμαστε πολύ μακριά από τον μαραθώνιο ». Η διαφορά είναι ξεκάθαρη. Αυτό που έχει νόημα στα 800, στα 1.500 ή στα 3.000 μέτρα χάνει τη χρησιμότητά του σε μεγαλύτερες διάρκειες.
Μπορεί να υπάρχουν κάποια υπολειπόμενα οφέλη στον δρόμο; Με χρόνο 3:01 στον μαραθώνιο, κρατά πιο επιφυλακτική στάση: « Επιστημονικά, δεν έχουμε αποδείξεις, αλλά γιατί όχι στο τέλος του αγώνα, ειδικά αν η διαδρομή απαιτεί αλλαγές ρυθμού ». Ένα πάτημα σε ανηφόρα, μια επιτάχυνση μετά από στροφή, το τελευταίο χιλιόμετρο με ό,τι έχει απομείνει… Είναι λεπτομέρειες, αλλά στον κόσμο των επιδόσεων οι λεπτομέρειες μερικές φορές μετρούν.
Στην πράξη, η μαγειρική σόδα έχει κυρίως θέση πριν από ορισμένες προπονητικές μονάδες. Όχι για να βελτιώσει τεχνητά τον ρυθμό μαραθωνίου, αλλά για να βοηθήσει τον δρομέα να αντέξει γαλακτικές προπονήσεις, εκείνες που χτίζουν την αντοχή στην οξύτητα. Ένα 8×800 μ. σε ρυθμό 5 χλμ., μια σειρά από σύντομα 400άρια, μια προπόνηση σκυταλοδρομίας στον σύλλογο. Εδώ, η επιπλέον ρυθμιστική δράση μπορεί να επιτρέψει μία ή δύο επαναλήψεις παραπάνω και να ανεβάσει το προπονητικό φορτίο σε ένα στοχευμένο μπλοκ. Και, έμμεσα, να οδηγήσει σε πρόοδο. Είναι εργαλείο προετοιμασίας, όχι αγωνιστικό εργαλείο.
Δεν συνιστάται σε όλους και η πεπτική της αποτελεσματικότητα είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακή
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά, δηλαδή η ανοχή. Η μαγειρική σόδα είναι γνωστό ότι μπορεί να αναστατώσει το στομάχι και ο Fabrice Kuhn δεν προσπαθεί να το ωραιοποιήσει. « Οι πεπτικές διαταραχές με τη μαγειρική σόδα είναι πολύ γνωστές », προειδοποιεί. Η « κλασική» δοσολογία, 0,2 g ανά κιλό τρεις ώρες πριν από την άσκηση, μπορεί να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη, συχνά όμως συνοδεύεται από ναυτία, φούσκωμα και επείγουσες επισκέψεις στην τουαλέτα.
Ακριβώς ό,τι προσπαθεί να αποφύγει κάθε δρομέας. Οι γαστροανθεκτικές κάψουλες; Ναι, περιορίζουν το πρόβλημα. Ακόμη κι αυτές όμως δεν εγγυώνται τέλεια ανοχή. « Αν θέλουμε να περιορίσουμε τις πεπτικές διαταραχές, οι γαστροανθεκτικές κάψουλες είναι ιδανικές ». Χρειάζεται δοκιμή, εξοικείωση, προσαρμογή και αποδοχή ότι ακόμη κι έτσι ο κίνδυνος δεν μηδενίζεται ποτέ.
Η μαγειρική σόδα δεν είναι ένα αθώο συμπλήρωμα. Για ορισμένους αθλητές μάλιστα δεν συνιστάται. Στα 52 του, ο Kuhn είναι κατηγορηματικός. « Σε κάποιον με αρτηριακή υπέρταση, θα την απέφευγα. Το νάτριο μπορεί να ανεβάσει την πίεση. » Πρόκειται για μια ουσιαστική υπενθύμιση σχετικά με ένα προϊόν που συχνά λαμβάνεται επιπόλαια. Δεν υιοθετεί όμως κινδυνολογία. « Δεν είναι επικίνδυνη, εκτός από τις πεπτικές διαταραχές, λέει. Απλώς δεν είναι χρήσιμη στην αντοχή. Μπορείς όμως να τη χρησιμοποιήσεις, αν ξέρεις γιατί το κάνεις ». Μια φράση που αποσαφηνίζει την πραγματική θέση του συμπληρώματος: ούτε θαύμα ούτε απειλή. Απλώς ένα εξειδικευμένο εργαλείο.
Η αυταπάτη της γρήγορης λύσης και η διολίσθηση προς το ντόπινγκ;
Ο πειρασμός να αναζητήσει κανείς εξωτερική βοήθεια, έναν διακριτικό μοχλό που θα προσφέρει όσα δεν δίνει η προπόνηση, δεν εκλείπει ποτέ. Ο αθλητίατρος επαναφέρει και πάλι τις προτεραιότητες. « Πριν σκεφτούμε τη μαγειρική σόδα, βελτιστοποιούμε τον ύπνο, την προπόνηση, την ενδυνάμωση, τη διατροφή και την τροφοδοσία κατά την άσκηση. » Αυτά είναι η βάση. Ο πυρήνας. Όλα τα υπόλοιπα είναι απλώς φυσιολογικό περιτύλιγμα. Και αν έπρεπε να προτείνει ένα μόνο συμπλήρωμα που βοηθά πραγματικά την επίδοση; Δεν διστάζει: « Θα ήταν η καφεΐνη! » Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: αξίζει να επενδύουμε σε ό,τι λειτουργεί πραγματικά.
Το ερώτημα επανέρχεται συχνά όταν ένα συμπλήρωμα βελτιώνει έστω και λίγο την απόδοση. Ο Kuhn, ο οποίος έτρεξε τα τελευταία του 42,195 χλμ. στον Μαραθώνιο του Παρισιού το 2019, το αντιμετωπίζει ψύχραιμα. « Δεν έχω αποδείξεις ότι αυτό οδηγεί στο ντόπινγκ. Εγώ πήρα μαγειρική σόδα και δεν ένιωσα ποτέ την ανάγκη να προχωρήσω παραπέρα ». Για εκείνον, ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται αλλού: στην υπερκατανάλωση, στην ιδέα ότι κάθε μικρό συμπλήρωμα πρέπει οπωσδήποτε να προστεθεί στη ρουτίνα. « Ο κίνδυνος είναι να ξοδεύεις χρήματα χωρίς λόγο και να φορτώνεις τον οργανισμό σου με συμπληρώματα που δεν προσφέρουν και πολλά. »
Η μαγειρική σόδα δεν είναι ούτε απάτη ούτε θαυματουργή λύση. Είναι ένα αποτελεσματικό συμπλήρωμα, αλλά σε ένα εξαιρετικά συγκεκριμένο πλαίσιο: στις γαλακτικές προσπάθειες όπου η οξύτητα επιβάλλει τους κανόνες. Για τον δρομέα των 800 μέτρων έχει νόημα. Για εκείνον που προετοιμάζεται για 5 χλμ., μπορεί να βοηθήσει σε ορισμένες περιπτώσεις. Για τον μαραθωνοδρόμο, παραμένει οριακή, σχεδόν ανεκδοτολογική. Για το ultra, δεν έχει πλέον κανέναν λόγο ύπαρξης. Είναι χρήσιμη γι’ αυτό που είναι, αλλά μόνο γι’ αυτό που είναι. Και πάλι ο Fabrice Kuhn το λέει καλύτερα. « Δεν την αποτρέπω. Απλώς λέω ότι δεν φαίνεται χρήσιμη. »
