Kouros, de eerste GOAT

In de wereld van het ultralopen valt één naam telkens weer wanneer de grenzen van het menselijk lichaam ter sprake komen: Yiannis Kouros. ‘De rennende god’, ‘De moderne Phidippides’, ‘De onstuitbare’. De uit Tripoli afkomstige Griek kreeg zoveel bijnamen omdat hij de wegwedstrijden volledig domineerde. In zijn carrière verbeterde Kouros meer dan 160 wereldrecords. Simpel gezegd: bijna elke nieuwe wedstrijd die hij liep, leverde een wereldrecord op. En enkele daarvan staan nog altijd overeind. Wie de afstanden en tijden bekijkt, begrijpt dat het hier om iemand buiten categorie gaat. Zelfs de geniale Kilian Jornet liep zich in 2020 stuk op een record van Kouros. De Spanjaard wilde het wereldrecord op de 24 uur op de baan toevoegen aan zijn indrukwekkende palmares. Dat stond sinds 1997 op naam van de Griekse reus. Inmiddels is Kouros op dit specifieke record voorbijgestreefd door Aleksandr Sorokin (319,61 km tegenover 303,506 km).

Erfenis en records: cijfers die de tijd trotseren

Over Kouros vertellen, betekent een duizelingwekkende lijst prestaties aflopen. Op zijn hoogtepunt had de Griekse atleet bijna alle grote ultramarathonrecords in handen, van de 100 km tot meerdaagse wedstrijden. Een volledige opsomming van zijn exploten is nauwelijks te maken, maar deze records staan nog altijd: 

• – 48 uur op de baan: 473,495 km in Surgères, Frankrijk, in mei 1996. Een cijfer om de prestatie beter te vatten? De Griek hield twee dagen lang een gemiddelde snelheid van 10 km/u aan, zonder echt rust te nemen! Mogelijk wordt dit record hem binnenkort “afgenomen”: de Belg Matthieu Bonne liep in juni vorig jaar 485,099 kilometer in 48 uur tijdens het WK in Pabianice, Polen. Het nieuwe record wacht nog op homologatie.
  – 1.000 km op de baan: 5 dagen, 16 uur en 17 minuten, neergezet in Australië in 1984
  – 1.000 mijl: 10 dagen, 10 uur en 30 minuten in New York in 1988

Ronduit monumentale cijfers... Deze prestaties zijn zo veeleisend dat ze vandaag nog maar zelden worden aangevallen. Ze vereisen niet alleen een uitzonderlijk uithoudingsvermogen, maar vooral een mentale weerbaarheid die het bevattingsvermogen tart. Kouros vatte het zelf zo samen: ‘Wanneer het lichaam bezwijkt, moet de geest het overnemen. Pijn is een illusie.’ Zijn vier zeges in de Spartathlon, 246 km tussen Athene en Sparta, leverden hem de bijnaam ‘De moderne Phidippides’ op en staan in het collectieve geheugen gegrift. Elke overwinning behaalde hij met een verpletterende voorsprong en een recordtijd, waarmee Kouros uitgroeide tot de absolute maatstaf van deze mythische wedstrijd. ‘Tegen Kouros lopen, betekende lopen voor de tweede plaats’, vatte een van zijn tegenstanders, de Amerikaan Joe Fejes, het samen. En dat was bepaald geen koekenbakker in deze discipline: ook hij heeft een indrukwekkend palmares.

Kouros, stachanovistische dichter

Yiannis Kouros werd in 1956 geboren in Tripoli, Griekenland, maar niets wees erop dat hij zou uitgroeien tot een van de grootste lopers van zijn tijd. Als dichter en muzikant uitte hij zich aanvankelijk via de kunst, voordat hij zich op het hardlopen richtte. Op zijn officiële website zijn trouwens nog altijd sporen van zijn muziek te vinden! Kouros liep zijn eerste marathon op 21-jarige leeftijd, in 1977, in 2:43:15. Zijn tijden werden daarna steeds beter, tot hij in 1981 2:25 liep. Dat jaar won Yiannis de Marathon van Athene. In 1983, zes jaar na zijn eerste marathon, had de Griek al 25 marathons afgewerkt. De machine was vertrokken. Dat jaar stond hij aan de start van de Spartathlon, een 246 km lange wedstrijd die de antieke legende van Phidippides nieuw leven inblies. 45 lopers begonnen eraan. Hij won niet zomaar: hij verpulverde de verwachtingen van de organisatoren met een tijd van 21:53:42. In 1984 liep hij de wedstrijd in 20:25. Zijn record hield stand tot 2023, toen landgenoot Fotis Zisimopoulos het na veertig jaar eindelijk verbeterde in 19:55:09. Na die eerste spraakmakende prestaties in de Spartathlon volgden de overwinningen en records elkaar op. Maar anders dan de marathon of de klassieke atletiek bleef het ultralopen in die tijd een niche. De prestaties van Kouros bereikten het grote publiek nauwelijks. Dat weerhield de Griek er niet van een bijna mythische reputatie op te bouwen: tegenstanders omschreven hem als ‘onmenselijk’, iemand die kilometers aaneen kon rijgen met een robotachtige regelmaat. In Colac, Australië, zette hij enkele van zijn meest iconische prestaties neer. In New York stortte hij zich op de extreemste afstanden, zoals de 1.000 mijl. Overal domineerde hij. ‘Hij liep alsof hij van een andere planeet kwam’, vertelde de Fransman Jean-Gilles Boussiquet, organisator van de 48 uur van Surgères.

Zijn opvolgers: Sorokin, Bonne en de nieuwe generatie

Veertig jaar na zijn eerste exploten is de erfenis van Kouros nog altijd onuitwisbaar. Toch heeft een nieuwe generatie ultralopers zich op die erfenis gestort. Een van de meest tot de verbeelding sprekende namen is Aleksandr Sorokin, een Litouwer en voormalig pokerspeler die zich op het hardlopen toelegde. Sinds 2017 stapelt hij de records op: 100 km, 12 uur, 24 uur. In 2022 veegde hij een van de ‘totems’ van Kouros van de tabellen: het 24-uursrecord, met 319,6 km! ‘Kouros heeft laten zien wat mogelijk was. Zonder hem had ik niet durven dromen van deze afstanden’, zei Sorokin na zijn prestatie als eerbetoon aan de Griek. In 2024 was het de beurt aan de Belg Matthieu Bonne om in de voetsporen van de reus te treden. Als triatleet was hij al bekend geworden met persoonlijke uitdagingen, zoals het zwemmend oversteken van het Kanaal en een triatlon rond België. In Policoro, Italië, verbeterde hij in 2024 het wereldrecord op de zes dagen door de symbolische grens van 1.045 km te doorbreken. ‘’, legde de Belg na afloop uit. Deze nieuwe kampioenen erkennen openlijk hun schatplichtigheid aan de meester. Hun aanpak verschilt wel: waar Kouros vertrouwde op zijn mentale kracht en instinct, kunnen zij rekenen op de vooruitgang in training, voeding en monitoring. Dat fundamentele verschil versterkt de aura van de Griek alleen maar: zonder sensoren, gps-tracking of wetenschappelijke ondersteuning zette hij bakens uit waar de huidige kampioenen nog altijd moeite mee hebben. Zijn extreemste records, zoals die op de 1.000 km en 1.000 mijl, staan nog steeds overeind en zullen dat vermoedelijk nog lang doen. Zoals de Amerikaan Scott Jurek, een andere grootheid van het ultralopen, het samenvatte: ‘We lopen allemaal in de schaduw van Kouros.’ De schaduw van een reus.

Op 69-jarige leeftijd is Yiannis Kouros nog altijd in uitstekende vorm. Hij blijft zijn passie uitdragen en ondersteunt tal van ultramarathons. Ook zijn andere passies, muziek en poëzie, beoefent hij nog steeds. Voor hem geldt: ‘lopen is kunst. Ik loop niet om te winnen, maar om me uit te drukken. Het is als een gedicht schrijven. Elke wedstrijd is een ander gedicht.’

Een mens uit een andere categorie.