Superschoenen en spikes: waarom ontwikkelen ze zich zo verschillend?

Terwijl carbon schoenen hardlopers op de weg steeds sneller maken, ontwikkelen spikes voor de baan en het veldlopen zich trager en minder opvallend.

De ‘superschoenen’ voor de weg hebben de tijden spectaculair veranderd, met als recent voorbeeld het wereldrecord op de marathon van Sebastian Sawe in 1:59:30. Spikes op de baan volgen een ander ontwikkelingspad, afgeremd door reglementaire, technische en biomechanische grenzen. Terwijl hardloopschoenen gemeengoed zijn geworden en de markt overspoelen tegen steeds hogere prijzen, blijven atletiekspikes gericht op prestaties, soms zelfs uitsluitend op de elite. Het aanbod is dan ook veel beperkter.

Ontdek de adidas Adizero Pro Evo 3: de superschoen van 97 gram die Sabastian Sawe tijdens de Marathon van Londen onder de twee uur hielp.

De opmars van de superschoenen

Begin 2016 veroorzaakte Nike een aardverschuiving in de hardloopwereld met de Vaporfly 4% tijdens de Amerikaanse olympische trials voor Rio. Een jaar later kwam de schoen officieel op de markt, nadat hij al op internationale podia was gespot, en al snel werd hij een begeerd object. Het model werd in beperkte aantallen geproduceerd en was moeilijk te verkrijgen. Sommige atleten met een contract bij een ander merk plakten zelfs de swoosh af met zwarte tape om ermee te kunnen racen. Ze waren ervan overtuigd dat ze zonder Vaporfly in het nadeel waren. De Vaporfly 4% was het eerste model van een nieuwe generatie en luidde het tijdperk van de ‘superschoenen’ echt in.

De andere merken reageerden snel: Adidas Evo, Adios Pro 4, Asics Metaspeed, Hoka Cielo, Puma Deviate Nitro Elite 4… Er ontstond een felle concurrentiestrijd om de meest performante, lichte en responsieve schoen.

Het concept steunt op de combinatie van een stijve plaat en ultralichte PEBA-schuimen, die veel energieteruggave mogelijk maken. Nike schatte de winst op 4%, vandaar de naam Vaporfly 4%. De grootste atleten van het merk stapelden de prestaties op, zoals Eliud Kipchoge, die in 2018 in Berlijn het wereldrecord op de marathon met 1:18 verbeterde. Een jaar later dook de Keniaan tijdens het Breaking2-project in Wenen zelfs onder de twee uur met 1:59:40, al gebeurde dat onder niet-officiële omstandigheden.

Een andere rol

Minimalistische zolen maakten plaats voor modellen met een indrukwekkend, bijna ostentatief hoge zool. Op een harde ondergrond als asfalt, waar de impact zich tientallen kilometers lang herhaalt, spelen moderne schuimen een grote rol bij het beperken van spiervermoeidheid. De tijd van Nike Streaks en Adidas Adizero Boston 6-modellen van vóór 2016, met hun zolen dicht op de grond die de kuiten soms dagenlang gevoelig achterlieten, is voorbij. Superschoenen verbeteren niet alleen de prestaties, maar ook het herstel.

Op de marathon zit de echte winst vooral in het vermogen om langer efficiënt te blijven lopen. Loopeconomie wordt cruciaal na tientallen kilometers, en dat hielp de menselijke grenzen op te schuiven tot aan de mythische grens van twee uur. Superschoenen hebben ook de manier waarop lopers inspanning benaderen veranderd. Ze durven sneller te starten, met uitgestelde vermoeidheid en een beter loopgevoel.

Spikes ontwikkelen zich minder opvallend

De explosieve groei van het hardlopen en wegwedstrijden staat buiten kijf. De baan en het veldlopen genieten echter niet dezelfde brede populariteit. Spikes waren al gespecialiseerde prestatie-instrumenten lang voordat de superschoenen verschenen. In tegenstelling tot de weg begon de baan technologisch gezien al met een voorsprong.

De inspanningen duren er korter, de mechanische belasting is anders en rendement weegt zwaarder dan loopeconomie. De tartanbaan is al dynamischer en dempender dan asfalt, waardoor zeer dikke schuimlagen minder meerwaarde hebben. Op de baan, zeker op de kortere afstanden, zijn kracht en respons bij de afzet belangrijker dan het beperken van spiervermoeidheid, zoals superschoenen dat mogelijk maken.

Ook visueel is de revolutie minder spectaculair. Superschoenen zijn door hun massieve zolen meteen herkenbaar, terwijl moderne spikes ondanks hun technische vooruitgang veel discreter blijven.

Ook hier liep Nike voorop met de Dragonfly, Victory en Maxfly, die in 2020 werden gelanceerd. Sommige modellen zijn responsiever en comfortabeler dankzij composietplaten, andere combineren zeer stijve constructies met het soepele, dynamische ZoomX-schuim. De geometrie wordt agressiever, met rockervormen die de afwikkeling van de voet vloeiender maken en de afzet optimaliseren.

Minder ruimte voor vooruitgang

De Dragonfly, inmiddels een vaste waarde op de middellange afstanden, kreeg in de loop der jaren meerdere updates, waaronder de Dragonfly Elite 2 in 2025, die nog stijver en sneller is. Adidas, New Balance, Asics, Hoka en On ontwikkelden vervolgens hun eigen modellen voor deze nieuwe generatie spikes.

De Dragonfly verscheen wel aanzienlijk later dan de Vaporfly 4%. Dat onderstreept hoe prioritair de ontwikkeling van schoenen voor de weg voor de grote merken is. Toch blijven baanonderdelen, die tijdens de Olympische Spelen veel aandacht krijgen, belangrijk voor hun imago.

Spikes waren vóór deze revolutie echter al minimalistisch, licht en stijf, ontworpen voor een betere afzet en tractie. Daardoor is de ruimte voor verbetering kleiner dan op de weg. Een te dikke zool zou op de baan al snel instabiel worden, waar de voet snel en krachtig neerkomt.

Moderne spikes zijn desondanks ingrijpend veranderd. De schuimen reageren beter, de geometrie is verfijnder en de constructies zijn dynamischer. Tegelijk blijven ze dicht bij de voet, vrijwel zonder versteviging en soms zelfs bedoeld om zonder sokken te dragen. Zo comfortabel als gewone hardloopschoenen zijn ze dus niet. Sinds 2020 sneuvelen er ook op de baan steeds meer records. De schoenen spelen daarin een belangrijke rol, al zijn ook de professionalisering van de sport, trainingsmethoden, de wereldwijde niveaudichtheid en betere baanoppervlakken bepalend.

Strenge regels en economische motieven

World Athletics vreesde dat deze innovaties zouden uitmonden in technologische doping. Daarom ging de organisatie deze technologieën reguleren: sommige schoenen werden geacht een buitensporig mechanisch voordeel te bieden. Een maximale zoolhoogte, een beperking van het aantal platen en verplichte goedkeuring: de regels zijn op de baan veel strenger om het speelveld binnen de verschillende disciplines gelijk te houden.

Voor merken is het bovendien complexer om een baanmodel goedgekeurd te krijgen dan een schoen voor de weg. Dat remt bepaalde innovaties sterk af. De gevestigde grote merken domineren de markt nog altijd, terwijl nieuwkomers maar moeilijk voet aan de grond krijgen en hun modellen goedgekeurd krijgen.

Het andere grote verschil is economisch. De markt voor hardloopschoenen voor de weg is enorm. Met 13,2 miljoen hardlopers in Frankrijk in 2025 stelt het Observatoire du Running vast dat amateurs steeds professioneler worden. Een recreatieve loper die de 10 km in 45 minuten aflegt, kan tegenwoordig vrijwel dezelfde uitrusting dragen als een olympisch kampioen. De jacht op marginale winst is niet langer voorbehouden aan de elite. De merken hebben dat goed begrepen en carbon schoenen toegankelijk gemaakt voor het grote publiek. De Franse hardloopmarkt stevent in 2025 af op 1,5 miljard euro, waarvan bijna 800 miljoen euro voor schoenen alleen.

Op de baan en in het veldlopen is de markt veel kleiner. Er zijn veel meer recreatieve hardlopers dan geregistreerde atleten. Dit segment is vooral gericht op wedstrijdatleten, waardoor innovatie voor fabrikanten minder rendabel is. Het aanbod aan modellen blijft dan ook veel beperkter dan bij schoenen voor de weg.

De marathon en wegwedstrijden genieten bovendien veel meer media-aandacht en zijn toegankelijker. Superschoenen zijn begeerlijke producten geworden, ondersteund door alomtegenwoordig marketinggeweld. Spikes blijven daarentegen relatief onzichtbaar buiten grote internationale evenementen.

Een gespecialiseerd prestatie-instrument

Een paar spikes is bijna een nicheproduct. Je vindt het niet per se in een gewone winkel, maar eerder bij gespecialiseerde webshops. De prijzen van spikes van de nieuwe generatie zijn de afgelopen jaren bovendien sterk gestegen, met modellen die vaak meer dan 200 euro kosten.

In tegenstelling tot superschoenen gebruik je spikes niet dagelijks en ook niet in elke situatie. Ze zijn bedoeld voor wedstrijden of specifieke, gerichte trainingen. Niet iedereen traint op de baan, en deze modellen vragen om snelheid, sterke voeten en een zekere spieradaptatie.

De kuiten, pezen en hamstrings worden door deze stijve modellen zwaar belast en kunnen daar nog dagen de gevolgen van voelen. Spikes zijn niet voor iedereen geschikt. Waar superschoenen comfort en bescherming bieden, zijn spikes minimalistisch en ontworpen om de prestaties te maximaliseren en de fysieke grenzen van atleten te verleggen. Het is een specifiek hulpmiddel dat veel minder vaak wordt gebruikt. Een paar spikes kan meerdere seizoenen meegaan, terwijl een superschoen al snel honderden kilometers verzamelt. Wedstrijden op de baan en in het veldlopen zijn zelden langer dan 10.000 m of 10 km, wat de vraag nog verder beperkt.

Een spectaculaire revolutie op de weg, een veel stillere evolutie op de baan. Superschoenen verleggen voortdurend de grenzen van prestaties, terwijl spikes zich geleidelijker ontwikkelen in een wereld met andere technische, reglementaire en economische beperkingen. Superschoenen zijn voor iedereen beschikbaar en krijgen veel media-aandacht; spikes blijven gespecialiseerde hulpmiddelen voor specifieke situaties en ervaren atleten.

➜ Ontdek de marathondagkalender