Maraton, który wydaje wyrok na Ironmana

„LMaraton w Ironmanie jest sędzią, który wydaje ostateczny werdykt”, rzuca Fabio, czołowy finisher AlpsMan, ekstremalnego triathlonu. Długodystansowi triathloniści są co do tego zgodni. Między klasycznym maratonem a maratonem po 3,8 km pływania i 180 km jazdy na rowerze zieje przepaść. Nikita Paskiewiez, od trzech lat zawodowa triathlonistka reprezentująca Triathl’Aix, nigdy nie przeżywała takich emocji jak podczas maratonów w Ironmanie. „Mam ciarki, kiedy przypominam sobie wszystkie momenty, gdy kogoś wyprzedzałam i powstrzymywałam łzy, uśmiecha się. W środku serce waliło mi jak oszalałe, gdy awansowałam na trzecie miejsce na Lanzarote. Chciałam tylko przestać już świętować i zachować koncentrację, bo kiedy emocje zaczynają cię zalewać, mogą odebrać ci oddech. To bardzo szczególny rodzaj euforii. ” Maraton rzadko pozostawia uczestników obojętnymi. Ten ostatni, bezlitosny etap triathlonu długodystansowego pokazuje finisherom wszystkie odcienie cierpienia. A jednak, mimo swojej reputacji, z każdym rokiem przyciąga coraz więcej triathlonistów.

Przyciąganie ekstremum

Triathloniści wiedzą, co ich czeka. Znają bezwzględność maratonu, ostatniego etapu, który może obrócić wniwecz miesiące przygotowań. I właśnie to ich przyciąga. „Wiesz, że ten wyścig zaczniesz, ale nie masz pewności, czy go skończysz. Na tym polega jego piękno”, podsumowuje Fabio, triathlonista amator. Dla wielu Ironman jest wyzwaniem wykraczającym poza zwykłą skalę, okazją do zmierzenia się z samym sobą. Bo Ironmanem nie zostaje się po zejściu z roweru. Zostaje się nim po przekroczeniu linii mety.

Nikt nie zapisuje się na Ironmana z myślą o spacerze w parku. Uczestnicy wiedzą, że będą cierpieć. Co więcej, często właśnie po to przyjeżdżają. „Wiemy, że w pewnym momencie będzie ciężko, ale właśnie dlatego się zapisujemy”, przyznaje były wojskowy. „Czekamy na ten moment, kiedy przekroczymy własne granice.” Trudno to wyjaśnić komuś, kto nigdy nie zasmakował ultra wytrzymałości.

Dla tych, którzy stają na linii startu, obietnica takiej konfrontacji jest warta wszystkich godzin treningu. Nikita Paskiewiez, która w 2026 roku pobiegła na uliczne 5 km w 16:59, zapewnia, że nie będą rozczarowani: „Jeśli zapisujesz się na Lanzarote, wiesz, że przez ponad dziesięć godzin będziesz walczyć z samą sobą. Trzeba będzie dobrze rozłożyć siły i na pewno będziesz cierpieć. Rzeczywiście, trochę dziwnie jest myśleć, że ludzie płacą za takie doświadczenie”.

To rozgrywa się w głowie. Wygra ten, kto najlepiej wytrzyma.

Chwila prawdy

Przez wiele miesięcy każdy buduje obraz własnych możliwości. Triathlonista już w chwili zapisania się na ten legendarny dystans mierzy wysoko. Nic dziwnego, że na linii startu pojawia się przynajmniej z odrobiną pewności siebie. To właśnie taki stan ducha pozwoli mu wytrwać. Nie myśl, że sobie nie poradzisz. Niestety, maraton wystawia tę pewność na próbę. Mocniej, niż można się spodziewać. „Czasem na rowerze musisz podjąć większe ryzyko”, przyznaje Nikita. Cała sztuka polega wtedy na znalezieniu właściwej równowagi: zrobić wystarczająco dużo, by pozostać w wyścigu, ale nie spalić się przed końcowym werdyktem. „Kiedy tylko zakładam zegarek, mój mózg się przełącza i wyścig naprawdę się zaczyna. Powiedziałabym nawet, że są dwa wyścigi, bo na 34. kilometrze dzieje się coś szczególnego.”

W internecie ci, którzy przeżyli to na własnej skórze, często opisują ten sam moment przełomu. Philip relacjonuje swoje doświadczenia z Challenge Roth w 2008 roku: „Do półmaratonu (1:51) biegnę swobodnie, nie forsuję tempa. To najważniejsze zasady”, pisze na swojej stronie. „Ale prawy kolan zaczyna boleć. Około 27. kilometra tempo niebezpiecznie spada i coraz trudniej mi zachować optymizm. Gdy do mety zostaje zaledwie 12 kilometrów, perspektywa porażki tak blisko celu działa jednak jak elektrowstrząs: „Zamiast odpuścić, próbuję przyspieszyć i, o dziwo, udaje mi się. Jestem w zupełnie innym stanie!”

Nie da się oszukać 42,195 km, które trzeba pokonać, by zostać Ironmanem. To tutaj wychodzą na jaw błędy popełnione wcześniej: zbyt ambitna jazda na rowerze, źle dobrane odżywianie albo nieumiejętnie kontrolowane tempo. Werdykt triathlonu nie pomija niczego. „To on ocenia wszystko, co zrobiłeś wcześniej. Jeśli przesadziłeś na poprzednich etapach, zapłacisz za to”, podkreśla Fabio, finisher Frenchman de Carcans. Jak przypomina, Ironman to przede wszystkim „długa droga krzyżowa”. Każdy kilometr staje się górą do pokonania, a zawodnik nieustannie mierzy się z cierpieniem, którego wcześniej nie potrafił sobie wyobrazić.

Psychikę podtrzymuje jednak kilka punktów oparcia: dobre odczucia, korzystny przebieg rywalizacji, wszechobecny doping kibiców i stopniowe wyprzedzanie kolejnych zawodników. Nikita Paskiewiez dobrze zna tę dynamikę. Często wychodzi z wody za najlepszymi pływaczkami, a triathlonistka Triathl’Aix regularnie odrabia straty na rowerze, by później wykorzystać swoje atuty biegowe. Na Lanzarote, gdzie zajęła trzecie miejsce, po wyjściu z wody wciąż była daleko od podium, zanim rozpoczęła pogoń. „O wiele łatwiej jest, kiedy wyprzedzasz, niż kiedy to ciebie wyprzedzają. Mimo wszystko nie mogę pozwolić, żeby w jakikolwiek sposób wpłynęło to na moje zachowanie”, wspomina Edouardo na swoim blogu, opisując Ironman Italy Emilia Romagna z 2019 roku. Pięćdziesięciolatek trafnie to ujął.

Czwarta pętla maratonu nie wybacza. To ona rozstrzyga o sukcesie albo porażce. Przede wszystkim wymaga jednak stalowej psychiki, gdy ciało zdaje się już odmawiać posłuszeństwa. „Od 32. kilometra zaczynam odliczanie. Opieram się, jak tylko potrafię. Najtrudniej jest ponownie nadać biegowi tempo. Do 36. kilometra jest naprawdę bardzo ciężko. Nogi nie są jeszcze w najgorszym stanie. Najbardziej odczuwam ogólne zmęczenie. Mój centralny układ nerwowy jest wyczerpany. Nagle, pośród informacji przetwarzanych przez mózg, pojawia się jak błysk obraz. To tabliczka z 40. kilometrem. Zalewają mnie emocje. Całe nagromadzone przez ten dzień zmęczenie układu nerwowego odpuszcza. Przekraczam metę naładowany energią.” Niezapomniany rytuał przejścia.

Etap, który robi różnicę

Po tym, jak wcześniej pozwolili, by ich ciała zadecydowały o losie, triathloniści zostają sam na sam ze sobą. Bo poza wynikiem ten ostatni etap działa jak bezlitosny test prawdy. Nogi są ciężkie, zapasy energii wyczerpane, a strategie często dawno poszły w niepamięć. Nie ma już za czym się schować. „W życiu zdarzają się chwile, kiedy można oszukiwać i mieć wrażenie, że jest się oszustem”, dodaje Fabio. „Ale tutaj nie oszukasz. Albo idziesz naprzód, albo odpadasz. I właśnie po to przyjechałeś, żeby tego doświadczyć.” Ten końcowy etap wyzwala u jednych potrzebę walki, a u innych odpowiada na pragnienie przekraczania własnych granic.

„W grę wchodzi mnóstwo czynników zewnętrznych. Trasa nie jest przecież całkiem płaska. Trzeba być bardzo silnym mentalnie. Każdy w pewnym momencie pęka. Potem wszystko rozgrywa się w głowie i wygra ten, kto najlepiej wytrzyma”, uważa Nikita Paskiewiez. Kiedy na trasie spotyka rywalki, obserwuje wszystko. „Mimikę, oddech, postawę. Próbuję ocenić, w jakim są stanie, a jednocześnie sprawić, żeby uwierzyły w pewne rzeczy dotyczące mojego”.

Cierpienie nie musi oznaczać wyłącznie załamania. Dla niektórych triathlonistów maraton staje się wręcz momentem odzyskania przewagi. Gdy wielu rywali maszeruje albo fizycznie eksploduje, ci, którzy dobrze rozłożyli siły, mogą wreszcie pokazać pełnię możliwości. Dla Nikity Paskiewiez, trzeciej zawodniczki Embrunmanu, której jednym z największych atutów jest bieg, ten ostatni etap ma wyjątkowy smak: „Jestem przyzwyczajona do maratonów, w których naprawdę odrabiam straty dopiero od 35. kilometra. W Embrunmanie wyprzedziłam nawet kogoś na ostatnich 500 metrach i dzięki temu stanęłam na podium. Moje maratony są bardzo specyficzne, bo skoro wychodzę z wody daleko z tyłu i nie jestem w głównym nurcie rywalizacji, odzyskuję go dopiero pod koniec, co jest ogromnym wyzwaniem. Trochę ścigam się odwrotnie niż wszyscy inni.” Choć wygląda na stworzoną do długiego wysiłku, Nikita również musi dobrze rozegrać swój bieg: dać z siebie wszystko, nie tracąc przy tym całkowicie kontroli.