«Δεκατρείς βαθμοί στην εκκίνηση, άπνοια, καθαρός ουρανός»: Ποιος καιρός είναι ιδανικός για ρεκόρ στον μαραθώνιο;

Κυριακή πρωί. Ελέγχετε την εφαρμογή της Météo France πριν ξεκινήσετε αυτόν τον μαραθώνιο για τον οποίο ζαλίζετε τους συναδέλφους σας εδώ και εβδομάδες. Ξέρετε ότι ο αέρας, το φως, η υγρασία αλλά και ο άνεμος επηρεάζουν την απόδοση όσο και ένα καλό προπονητικό πλάνο. Όσο καλά κι αν προετοιμαστείτε, όσο σωστά κι αν τρώτε, όσο νωρίτερα κι αν κοιμηθείτε, όσο σχολαστικά κι αν βάλετε τα τζελ στην τσέπη σας… ο καιρός μπορεί να τινάξει στον αέρα και το καλύτερα οργανωμένο σχέδιο.

Στη συλλογική φαντασία, το ρεκόρ κρίνεται κυρίως από την προπόνηση, τον εξοπλισμό και την πνευματική φρεσκάδα. Ωστόσο, η επιστήμη δείχνει ότι το ιδανικό παράθυρο βρίσκεται συχνά σε ένα πολύ συγκεκριμένο εύρος, μεταξύ 8 και 12 βαθμών Κελσίου. Ένα κλίμα « χωρίς θερμική επιβάρυνση», λέει ο Jérôme Auger, φυσικοθεραπευτής αθλητών και αθλητής, ο οποίος παρατηρεί ότι « ο οργανισμός λειτουργεί στο optimum του όταν δεν χρειάζεται να παλεύει ούτε με τη ζέστη ούτε με το κρύο». Δροσερές θερμοκρασίες, ξηρός αέρας, διακριτικός ήλιος: αυτό ακριβώς αποκαλεί ο γιατρός αθλητικής ιατρικής και φυσιολόγος της άσκησης της World Athletics Stéphane Bermon « συνθήκες στις οποίες το σώμα αποβάλλει αποτελεσματικά τη θερμότητα», εκεί όπου έχουν σημειωθεί συχνά παγκόσμια ρεκόρ.

Ο Julien Devanne, πρωταθλητής Γαλλίας στον μαραθώνιο το 2019 και κάτοχος ενός εξαιρετικού 2:14:55 στη Βαλένθια, το θυμάται πολύ συγκεκριμένα. Εκείνη την ημέρα, « οι συνθήκες ήταν καλές, παρότι η ζέστη ανέβαινε γρήγορα». Για έναν δρομέα που τερματίζει κάτω από τις 3:30, διευκρινίζει, « παραμένει ιδανικό, αλλά μετά αρχίζει να βαραίνει». Αναγνωρίζει, πάντως, με εκείνη τη χαμογελαστή απόσταση που χαρακτηρίζει τους μαραθωνοδρόμους, ότι όταν κάνεις ρεκόρ, ακόμη κι αν έχει ζέστη, πολλή ζέστη, 30 βαθμούς ή και παραπάνω, « έχεις την αίσθηση ότι οι συνθήκες ήταν τέλειες». Γιατί ο ιδανικός καιρός δεν είναι ποτέ μόνο υπόθεση αριθμών. Είναι και θέμα εσωτερικής κατάστασης.

Η υγρασία, αόρατο φρένο

Μιλάμε συχνά για το θερμόμετρο, όμως η υγρασία είναι μερικές φορές πολύ πιο καθοριστική. Όταν ο αέρας είναι κορεσμένος, ο ιδρώτας δεν εξατμίζεται, η θερμορρύθμιση καταρρέει και ο κινητήρας υπερθερμαίνεται. Στο Βιετνάμ, ο Devanne το κατάλαβε πλήρως: εκκίνηση στις 6 το πρωί, μέτρια ζέστη αλλά ακραία υγρασία, και τελικά « δέκα λεπτά χαμένα στο ημιμαραθώνιο, μόνο εξαιτίας αυτού». Ένα οδυνηρό αλλά ξεκάθαρο μάθημα. Ακόμη και ένας οργανισμός ρυθμισμένος για υψηλές επιδόσεις «μπορεί να ηττηθεί από την υγρασία», λέει, σε σημείο που ο αγώνας « γίνεται αγώνας επιβίωσης.»

© Ο Stéphane Bermon διευθύνει το τμήμα υγείας και επιστημών της World Athletics. © World Athletics

Ο Bermon, από την πλευρά του, περιγράφει αυτή την υγρασία ως « σιωπηλό δολοφόνο», εκείνον που εμποδίζει τον ιδρώτα να κάνει τη δουλειά του. Ο υπερβολικά ξηρός αέρας δεν είναι καλύτερος, γιατί σε πολύ άνυδρο περιβάλλον η εφίδρωση λειτουργεί τόσο καλά, ώστε αφυδατώνεσαι γρηγορότερα απ’ όσο νομίζεις. Η ισορροπία είναι εύθραυστη, σχεδόν χειρουργική.

Ο άνεμος, σύμμαχος με δύο όψεις

Και κάπου εδώ εμφανίζεται ένας υποτιμημένος παράγοντας: ο άνεμος. Ο Jérôme Auger θυμίζει ότι ο ούριος άνεμος μπορεί να σε κάνει να νιώθεις πως τρέχεις σε κατηφόρα, ένα μικρό « δωρεάν μπόνους» που μετατρέπεται γρήγορα σε μειονέκτημα μόλις γυρίσει κόντρα. « Στον στίβο έχεις την αίσθηση ότι είναι πάντα κόντρα, ακόμη κι όταν θα έπρεπε να είναι ούριος», λέει σχεδόν γελώντας ο Devanne. Στον μαραθώνιο, αυτό το φαινόμενο μπορεί να γίνει καταδίκη. « Ένα χιλιόμετρο κόντρα άνεμος στο 35ο είναι πιο δύσκολο από μια ανηφόρα», συνεχίζει. Δεν είναι μόνο ζήτημα αντοχής. Ο άνεμος « χαλάει τη μηχανική και το μυαλό», μέχρι να νιώσεις ότι « τρέχεις καθιστός», μια τέλεια εικόνα για τη στιγμή που το διασκελισμός παύει να υπακούει.

Η λεπτή ισορροπία

Πολύ ζέστη και ανεβάζεις θερμοκρασία. Πολύ κρύο και καταναλώνεις περισσότερη ενέργεια. Πολύ υγρασία και δεν αποβάλλεις θερμότητα. Πολύ ξηρός αέρας και αδειάζεις. Πολύς άνεμος και παλεύεις. Καθόλου αέρας και υπερθερμαίνεσαι. Ο Bermon το συνοψίζει με μια κλινική φράση: « όσο πιο δροσερός είναι ο εξωτερικός αέρας σε σχέση με το σώμα σας, τόσο πιο αποτελεσματική είναι η μεταφορά θερμότητας». Και πέρα από τους αριθμούς, υπάρχουν παράγοντες που ξεχνάμε πολύ εύκολα, όπως η ποιότητα του αέρα. Ο Auger θυμίζει ότι η ρύπανση « συστέλλει τους βρόγχους, κάνει την αναπνοή λιγότερο αποτελεσματική και ρίχνει την απόδοση», ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβανόμαστε πραγματικά.

Καταλαβαίνουμε έτσι γιατί ένας καταξιωμένος μαραθωνοδρόμος όπως ο Julien Devanne, πρωταθλητής Γαλλίας στον μαραθώνιο το 2019 στη Μετς, περιγράφει το ιδανικό του σχεδόν σαν όραμα: « δεκατρείς βαθμοί στην εκκίνηση, άπνοια, καθαρός ουρανός…», αυτή η ευθυγράμμιση των άστρων που όλοι ονειρεύονται, χωρίς να την έχουν πάντα ζήσει. Η μετεωρολογική ευτυχία ενός παθιασμένου με τα 42,195 χιλιόμετρα.

Προσαρμογή του πλάνου στον καιρό

Ο τέλειος καιρός υπάρχει, αλλά σπάνια εμφανίζεται. Το ζητούμενο είναι να προσαρμοστείς. Ο Julien Devanne δεν αφήνει τίποτα στην τύχη και προετοιμάζεται « πάντα για το χειρότερο σενάριο». Αν ξέρει ότι έρχεται βροχή, δεν φαντάζεται ότι θα βγει ο ήλιος. « Ή θα τρέξω ή δεν θα τρέξω, αλλά θα πάω προετοιμασμένος». Μια απλή φιλοσοφία.

Ο καιρός δεν πρέπει να αποφασίζει για το μυαλό, όμως το μυαλό μπορεί να μετατρέψει έναν δύσκολο καιρό. « Οι βασικές αρχές δεν πρέπει να εγκαταλείπονται», επιμένει ο Jérôme Auger. Η συνταγή είναι απλή: να πίνεις τακτικά, δηλαδή τρεις ή τέσσερις γουλιές κάθε είκοσι με είκοσι πέντε λεπτά, να εγκλιματίζεσαι στη ζέστη εκ των προτέρων, να προσαρμόζεις τον ρυθμό ανάλογα με τον άνεμο, να γνωρίζεις τη διαδρομή και να έχεις προβλέψει τα σημεία τροφοδοσίας. Και πάνω απ’ όλα, να αποφεύγεις την παγίδα της υπερενυδάτωσης, που επιβραδύνει και διαταράσσει την πέψη.

Η θερμορρύθμιση έχει γίνει κεντρικό ζήτημα. Παλαιότερα περνούσε σε δεύτερο πλάνο. Σήμερα, « είναι θεμελιώδης», λέει ο Julien Devanne, σε σημείο που ένα μπουκάλι στο χέρι μπορεί να γίνει « ο καλύτερος τρόπος για να βγάλεις πολλές σεζόν». Προσαρμογή, ναι, αλλά όχι αποδοχή κάθε μειονεκτήματος. « Άνεμος, ζέστη, υγρασία… αλλά όχι όλα μαζί.»

Καιρός που υφίστασαι ή καιρός που ελέγχεις;

Ένας τελευταίος παράγοντας μπαίνει στην εξίσωση: η ικανότητα να δρας αντί να υφίστασαι. Το μυαλό διαμορφώνει την απόδοση όσο και η ένδειξη στο θερμόμετρο. Ο Julien Devanne αρέσκεται να θυμίζει ότι « κάποιοι απογειώνονται στη βροχή, άλλοι σβήνουν στον ήλιο», μια διαπίστωση που επιβεβαιώνει ότι κάθε οργανισμός ανταποκρίνεται διαφορετικά. Για τον ίδιο, το να μετατρέψεις έναν δύσκολο καιρό σε ευκαιρία αγγίζει σχεδόν την τέχνη. « Το μυαλό μπορεί να κάνει μια απαίσια μέρα τέλεια», λέει, πεπεισμένος ότι η αντίληψη επηρεάζει την απόδοση όσο και οι φυσικοί παράμετροι.

Σε υψηλό επίπεδο, τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη. Χρειάζεται να επιμένουμε στην ανάγκη να έχεις ξεκαθαρίσει τη στρατηγική σου πριν από την εκκίνηση, να έχεις προβλέψει τα απρόοπτα, να γνωρίζεις τον στόχο του ρυθμού σου και να κρατάς περιθώριο για να αντιδράσεις ανάλογα με τις πραγματικές συνθήκες. Στο μέλλον, είναι βέβαιο ότι οι μαραθώνιοι θα πρέπει να προσαρμοστούν σε ένα κλίμα που αλλάζει: πιο πρωινές εκκινήσεις, πιο βόρειες διαδρομές, ίσως ακόμη και ρεκόρ που θα γίνονται σπανιότερα. Το ιδανικό μετεωρολογικό παράθυρο στενεύει, αλλά η επιθυμία να το εκμεταλλευτούμε παραμένει ακέραιη.

Και τελικά, μια απλή αλήθεια υπερισχύει: ο καιρός επηρεάζει, αλλά δεν καθορίζει τα πάντα. Οι τέλειες μέρες βρίσκονται κάπου ανάμεσα σε εκείνο το πρωινό με 13 βαθμούς, άπνοια και καθαρό ουρανό, στην πόλη που ξυπνά μόνο και μόνο για να ενθαρρύνει τους δρομείς. Όταν εμφανίζονται, καλύτερα να είσαι σε φόρμα, σίγουρος και έτοιμος να τις αξιοποιήσεις. Τα υπόλοιπα ανήκουν στη μαγεία του μαραθωνίου. Ένα εύθραυστο μείγμα σχολαστικής προετοιμασίας, απρόβλεπτων αισθήσεων και μιας σχεδόν προσωπικής σχέσης με την ατμόσφαιρα της ημέρας.

➜ Δείτε το ημερολόγιο των μαραθωνίων