Ο τελευταίος συνοδός, ο «φύλακας άγγελος του αγώνα»

Είναι ο τελευταίος άνθρωπος που κλείνει τη διαδρομή. Αόρατος για πολλούς, ο τελευταίος συνοδός ακολουθεί τους τελευταίους αθλητές, προσέχει όσους δυσκολεύονται και μένει μαζί τους μέχρι το τέλος, συχνά αρκετή ώρα αφότου οι πρώτοι έχουν περάσει τη γραμμή τερματισμού. Μια εξαιρετικά διακριτική, αλλά απολύτως απαραίτητη παρουσία για την ομαλή διεξαγωγή ενός αγώνα. Ο ρόλος του, άλλωστε, περιγράφεται αρκετά καλά από την ονομασία του. Πρέπει να μένει πίσω από τον τελευταίο συμμετέχοντα, να βεβαιώνεται ότι κανείς δεν μένει μόνος στη διαδρομή και να μεταφέρει στην οργάνωση τυχόν προβλήματα. Ανάλογα με τη διοργάνωση, μπορεί επίσης να συνοδεύσει έναν αθλητή που δυσκολεύεται, να καλέσει βοήθεια ή να συμμετάσχει στην αποσυναρμολόγηση της διαδρομής όταν περάσει και ο τελευταίος. Μια αποστολή στη σκιά, μακριά από βάθρα και κάμερες, που πολλοί αθλητές δεν προσέχουν καν. Η Louna Rizzi, γνωστή ως lapetitefurette στο Instagram, δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα για τον ρόλο πριν τον δοκιμάσει. Λάτρης του trail και της ποδηλασίας, γράφτηκε ως εθελόντρια στο Semi-Marathon du Ventoux και αρχικά επρόκειτο να στελεχώσει έναν σταθμό ανεφοδιασμού. Τελικά, ένας φίλος της πρότεινε να κλείσουν μαζί τον αγώνα. «Έλα να κλείσουμε μαζί τη διαδρομή, θα βαρεθώ μόνος μου, θα έχει πλάκα.»

Δέχτηκε. Την προηγούμενη ημέρα, η Louna είχε ήδη ανέβει με το ποδήλατο τη διαδρομή στο πλαίσιο του Cinglée du Ventoux. Την επομένη, πέρασε πάνω από τέσσερις ώρες περπατώντας πίσω από τους τελευταίους συμμετέχοντες του ημιμαραθωνίου. Παράξενη αποκατάσταση, αλλά κυρίως μια καινούργια εμπειρία. «Δεν ήταν αθλητική πρόκληση για μένα να κλείσω τη διαδρομή», παραδέχεται η νεοφερμένη στην οικογένεια των εθελοντών. «Μου άρεσε επειδή κινούμουν και λειτουργούσε σαν αποκατάσταση από την προηγούμενη ημέρα.» Η παρουσία της, πάντως, δεν πέρασε απαρατήρητη. Μετά το Semi du Ventoux, αρκετοί από τους τελευταίους αθλητές εντόπισαν τη Louna στο Instagram, όταν είδαν ένα βίντεο του πρώην δημοσιογράφου Patrick Montel, που δημοσιεύτηκε στον λογαριασμό του @radiomontel και στο οποίο εμφανίζεται και η ίδια. Κάποιοι της έγραψαν για να την ευχαριστήσουν ξανά.

Από το πίσω μέρος του αγώνα, όλα αλλάζουν. Οι πρώτοι έχουν ήδη απομακρυνθεί, οι θεατές είναι λιγότεροι και το χρονόμετρο περνά σχεδόν σε δεύτερη μοίρα. Στις πλαγιές του Ventoux, οι τελευταίοι περπατούν περισσότερο απ’ όσο τρέχουν. «Μπροστά, οι άνθρωποι αρχίζουν να πιέζουν ο ένας τον άλλον, ενώ πίσω υπάρχει πολύ περισσότερο καλό κλίμα. Δεν υπάρχει πια ανταγωνισμός, είναι απλώς ένας αγώνας με τον ίδιο μας τον εαυτό.» Πίσω από αυτή την πιο χαλαρή ατμόσφαιρα, όμως, ο τελευταίος συνοδός πρέπει να παραμένει σε εγρήγορση. Κάποιοι αθλητές έχουν ξεμείνει από νερό, άλλοι υποφέρουν σωματικά και το χρονικό όριο πλησιάζει. Χρειάζεται συζήτηση, ενθάρρυνση, παρατήρηση και μερικές φορές διαπραγμάτευση με την οργάνωση.

Στο Ventoux, ορισμένοι συμμετέχοντες που είχαν ξεπεράσει ελαφρώς το χρονικό όριο μπόρεσαν έτσι να συνεχίσουν μέχρι την κορυφή με τη σύμφωνη γνώμη της διοργάνωσης, χωρίς όμως να καταταγούν. «Τους είπαμε ότι θα έφταναν μέχρι το τέλος και θα έπαιρναν το μετάλλιό τους, απλώς δεν θα καταγράφονταν οι χρόνοι τους.» Πάνω απ’ όλα, η Louna ανακάλυψε ότι οι τελευταίοι δεν χρειάζονται πάντα συμβουλές για το πάτημά τους. Μερικές φορές χρειάζονται απλώς κάποιον για να μιλήσουν. Μια συμμετέχουσα άρχισε να της διηγείται ένα κομμάτι της ζωής της ενώ σκεφτόταν να εγκαταλείψει. «Με πέρασε λίγο για ψυχολόγο της», λέει χαμογελώντας η Louna. Ακούει, συζητά, ενθαρρύνει. Η ατρόμητη δρομέας θα φτάσει τελικά μέχρι την κορυφή. Μια άλλη συμμετέχουσα, έγκυος και ελαφρώς εκτός χρονικού ορίου, βρήκε κι εκείνη στήριγμα στις ενθαρρύνσεις τους. Αυτές οι στιγμές συνοψίζουν αρκετά καλά την αποστολή: να είσαι παρών χωρίς να παίρνεις τη θέση του αθλητή. «Χρειάζεται υπομονή, ενσυναίσθηση και ικανότητα προσαρμογής σε κάθε κατάσταση.»

Σπρώχνεις, χωρίς να πιέζεις…

Η Christelle Lemaire γνωρίζει πλέον καλά αυτό το συναίσθημα. Εθελόντρια εδώ και πάνω από δέκα χρόνια σε αθλητικές διοργανώσεις του Morbihan, ανακάλυψε πέρυσι τον ρόλο του τελευταίου συνοδού στον αγώνα nordic walking του Ultra Marin. Ασχολούμενη με τον αθλητισμό εδώ και χρόνια, ήθελε να δει την άλλη πλευρά του αγώνα. «Μπόρεσα να δω τι μπορεί να προσφέρει αυτό σε έναν αθλητή και θέλησα να το ζήσω για πρώτη φορά, με όλα όσα σημαίνει να κλείνεις τη διαδρομή.»

Μαζί με άλλους δύο εθελοντές, έκλεισε τη διαδρομή για αρκετές ώρες. GPS tracker, κιτ πρώτων βοηθειών και άμεση επικοινωνία με το κέντρο αγώνα: πίσω από την εικόνα του εθελοντή που περπατά ήρεμα μαζί με τους τελευταίους, υπάρχει μια πραγματική αποστολή ασφάλειας. Πρέπει να αναφέρει μια εγκατάλειψη, να ελέγξει αν ένας αθλητής μπορεί να συνεχίσει, να ενημερώσει την οργάνωση σε περίπτωση προβλήματος και μερικές φορές να γυρίσει πίσω για να βρει κάποιον που σταμάτησε. «Ο τελευταίος συνοδός είναι ασφάλεια. Κλείνει τον αγώνα, όμως κυρίως φροντίζει ώστε όλα να εξελίσσονται ομαλά σε όλη τη διάρκεια.» Μια ευθύνη καθόλου ασήμαντη, ειδικά όταν η κόπωση μετατρέπει σταδιακά έναν αθλητή σε ευάλωτο άνθρωπο.

Ήμασταν περισσότερο εφαλτήρια, κάτι σαν αεροπλανοφόρα, για να φτάσουν στη γραμμή του τερματισμού.

Η Christelle επιμένει σε ένα σημείο: ο τελευταίος συνοδός δεν βρίσκεται εκεί για να επιβάλει τον δικό του ρυθμό. Ο αθλητής παραμένει κύριος του αγώνα του. Ο εθελοντής παρατηρεί την αναπνοή, τη στάση και τον συντονισμό του, ελέγχει αν έχει ακόμη νερό και παρεμβαίνει όταν κάτι φαίνεται异常. «Η ιδέα ήταν να αφήσουμε τον αθλητή να παραμείνει στον δικό του αγωνιστικό χώρο», εξηγεί. Κάποιοι θέλουν να συζητούν, άλλοι προτιμούν να προχωρούν σιωπηλοί. Ο καλός τελευταίος συνοδός πρέπει να καταλαβαίνει τη διαφορά. «Μια μικρή φράση, “σε βλέπω, σε ακούω”», συνοψίζει η Christelle. Μια παρουσία, όχι μια διαρκής παρέα. Και μερικές φορές αυτή η παρουσία αρκεί για να ξαναδώσει ώθηση σε κάποιον. Προς το τέλος, η Christelle και οι δύο συνάδελφοί της εναλλάσσονταν γύρω από την τελευταία δρομέα, επιταχύνοντας ελαφρά όταν απειλούνταν το χρονικό όριο και επιστρέφοντας έπειτα στον ρυθμό της. «Ήμασταν περισσότερο εφαλτήρια, κάτι σαν αεροπλανοφόρα, για να φτάσει στη γραμμή του τερματισμού.»

Ένας όμορφος τρόπος να περιγράψει κανείς τον ρόλο: ο τελευταίος συνοδός δεν τρέχει στη θέση του τελευταίου αθλητή, αλλά μπορεί να του δώσει ακριβώς την ενέργεια που χρειάζεται για να συνεχίσει. Πρέπει όμως να ξέρει και πότε να κάνει το αντίθετο. Να πει ότι ήρθε η ώρα να σταματήσει. Να ξέρει να πει όχι. Πολύ ταλαιπωρημένα πόδια, κατεστραμμένος εξοπλισμός, υπερβολική κόπωση, ζέστη: σε ορισμένες καταστάσεις δεν γίνεται να σπρώξεις κάποιον μέχρι τον τερματισμό. Τότε ο τελευταίος συνοδός πρέπει να αξιολογήσει την κατάσταση, να συζητήσει και, αν χρειαστεί, να ειδοποιήσει το κέντρο αγώνα ή τις υπηρεσίες διάσωσης. Είναι πιθανότατα το πιο δύσκολο κομμάτι της αποστολής, γιατί πρέπει να στηρίζεις έναν αθλητή ενώ παράλληλα αποδέχεσαι ότι μερικές φορές χρειάζεται να βάλεις τέλος στον αγώνα του. Μια δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στην ενθάρρυνση και την ασφάλεια.

…μέχρι τον τελευταίο

Αυτό είναι που κάνει τον ρόλο τόσο ξεχωριστό. Ο τελευταίος συνοδός δεν βρίσκεται εκεί για να επιτύχει ο ίδιος, αλλά για να βοηθήσει κάποιον άλλο να ολοκληρώσει τον δικό του στόχο. Χρειάζεται, φυσικά, ένα βασικό επίπεδο φυσικής κατάστασης, όμως η Christelle θεωρεί ότι το ουσιαστικό βρίσκεται αλλού. «Πάνω απ’ όλα, πρέπει να είσαι πραγματικά ψυχικά διαθέσιμος για τον άλλον εκείνη τη στιγμή.» Για αρκετές ώρες, χρειάζεται να παραμένεις συγκεντρωμένος, διαθέσιμος και ικανός να διαχειριστείς το απρόοπτο. «Δεν κάνουμε τον δικό μας αγώνα ούτε φροντίζουμε τη δική μας άνεση. Προσέχουμε να εξελίσσονται όλα σωστά για τους άλλους.» Αυτή η θέση εξηγεί επίσης γιατί οι τελευταίοι συνοδοί είναι τόσο αθέατοι. Εμφανίζονται μόνο δίπλα στους τελευταίους, όταν η πλειονότητα των θεατών έχει ήδη φύγει και οι πρώτοι εθελοντές έχουν αρχίσει parfois να μαζεύουν τον εξοπλισμό.

© Anaïs Soliac / TOMA Intérim

Υπάρχει, ωστόσο, κι ένας άλλος πρωταγωνιστής που συνοδεύει το τέλος του αγώνα: το όχημα-σκούπα. Δεν υπάρχει απαραίτητα σε κάθε διοργάνωση, ακολουθεί όμως κι αυτό τα τελευταία χιλιόμετρα και μπορεί να αποτελέσει έναν μικρό, ξεχωριστό κόσμο πίσω από το κυρίως γκρουπ. Στο Marathon de la Bière, η Anaïs Soliac, υπεύθυνη επικοινωνίας στην TOMA Intérim, οδηγεί εδώ και δύο χρόνια ένα 4L με ιδιαίτερη ιστορία. Το αυτοκίνητο είχε συμμετάσχει στο 4L Trophy το 2022, προτού γίνει εργαλείο επικοινωνίας της εταιρείας. Από το 2024, βρήκε επίσης τη θέση του πίσω από τους μαραθωνοδρόμους. Το 2025, η Anaïs και η ομάδα της διένυσαν έτσι τα 42 χλμ. σε περίπου επτά ώρες, ακολουθώντας μεταξύ άλλων τους «Dupond και Dupont» και άλλους ιδιαίτερα γιορτινούς δρομείς.

Φέτος, η αποστολή εξελίχθηκε πιο περιπετειωδώς: το 4L συνόδευσε ένα ζευγάρι Γερμανών που δεν είχαν ξανατρέξει ποτέ πριν επιχειρήσουν τον μαραθώνιο, και στη συνέχεια μία από τις μεγαλύτερες σε ηλικία συμμετέχουσες. Μέχρι που και η μηχανή αποφάσισε να κλείσει τη διαδρομή. Μετά το 30ό χιλιόμετρο, μια μεγάλη διαρροή καυσίμου και ένας κινητήρας που άρχισε να ανεβάζει θερμοκρασία λόγω των υψηλών θερμοκρασιών ανάγκασαν τελικά την ομάδα να ακινητοποιήσει το αυτοκίνητο. Έτσι ολοκληρώθηκε η καριέρα του 4L ως οχήματος-σκούπα, έπειτα από δύο χρόνια στον ρυθμό των τελευταίων αθλητών. Η ιστορία, όμως, λέει κάτι για αυτή την ιδιαίτερη θέση στο πίσω μέρος του αγώνα: κι εδώ, το χρονόμετρο μετρά λιγότερο από τις συναντήσεις, την αλληλεγγύη και τα απρόοπτα. «Ήταν μια αποστολή που απόλαυσα πολύ, με όμορφο κλίμα, πολλές συναντήσεις, αλληλεγγύη και, φυσικά, μερικές ιστορίες για να διηγηθούμε», λέει απλά η Anaïs.

Οι τελευταίοι είναι εξίσου δυνατοί με τους πρώτους, γιατί ο στόχος είναι να περάσουν τη γραμμή τερματισμού και να φτάσουν στα όριά τους.

Ίδια υποδοχή για όλους

Στη Vannes, όταν η Christelle και οι τελευταίες συμμετέχουσες πλησιάζουν επιτέλους το λιμάνι, οι οικογένειες βρίσκονται εκεί, οι επευφημίες ξαναρχίζουν και η ένταση υποχωρεί. «Όταν μας βλέπουν να φτάνουμε στο λιμάνι της Vannes, όλοι νιώθουν σαν να απελευθερώνονται.» Έπειτα έρχεται η συγκίνηση. «Ομολογώ ότι κλαίμε μαζί με τον τελευταίο.»

Αυτό εξηγεί και γιατί ο ρόλος γεννά την επιθυμία να επιστρέψεις. Περνάς ώρες συνοδεύοντας κάποιον που δεν γνώριζες πριν, τον παρατηρείς, τον ενθαρρύνεις, μερικές φορές τον σπρώχνεις να συνεχίσει, και στο τέλος τον βλέπεις να περνά τη γραμμή. Η Louna έφυγε από το Semi du Ventoux με παρόμοια πεποίθηση. Αφού πέρασε αρκετές ώρες με εκείνους που έκλειναν τον αγώνα, βλέπει πλέον διαφορετικά αυτούς τους αθλητές που προηγουμένως σχεδόν δεν πρόσεχε. Ένας αγώνας απαλλαγμένος από ένα μέρος του χρόνου, της κατάταξης και της πίεσης, όχι όμως και από τη σημασία του.

Η Christelle θέλει αυτή η σημασία να φαίνεται μέχρι και στα τελευταία μέτρα. «Δίνω επίσης μεγάλη σημασία στο να έχουν οι τελευταίοι την ίδια υποδοχή με τους πρώτους όταν φτάνουν.» Γιατί ένας αγώνας δεν συνοψίζεται σε αυτόν που τον κερδίζει. Υπάρχει κι εκείνος που χρειάζεται τέσσερις, πέντε ή έξι ώρες για να φτάσει στη γραμμή, εκείνος που αμφιβάλλει, εκείνος που περπατά, εκείνος που θέλει να εγκαταλείψει αλλά τελικά ξαναξεκινά, κι εκείνος που φτάνει πολύ αφότου οι προβολείς έχουν στραφεί αλλού. Πίσω του μπορεί να βρίσκονται τρεις εθελοντές, ένα GPS tracker, ένα όχημα-σκούπα και μερικές ενθαρρυντικές φωνές. Όσο όμως δεν έχει φτάσει, ο αγώνας συνεχίζεται.