Przygotowanie mentalne: o wyniku decyduje nie tylko forma, lecz także głowa

Aby dobrze pobiec zawody, a czasem także wymagający trening, nie wystarczą mocne nogi i VO2max wystrzelone pod sufit. Głowa musi być ostra jak brzytwa, żeby pozwolić biegaczowi zbliżać się do własnych granic, radzić sobie ze stresem rywalizacji i znosić fizyczne cierpienie. Przygotowanie mentalne, zbyt często lekceważone, to niezwykle cenne narzędzie.

Niezależnie od tego, czy jesteśmy mistrzem, czy biegaczem startującym od czasu do czasu, biegamy nie tylko ciałem, ale także głową. Podobnie jak możliwości fizyczne, zasoby mentalne są rozłożone nierówno: niektórzy mają niezwykle mocną psychikę, która pozwala im pokonać większość trudności, inni szybciej docierają do swoich granic, łatwiej się zniechęcają i dają się porwać emocjom. Mimo to dla każdego przygotowanie mentalne jest narzędziem, które pozwala stale się rozwijać. Niezależnie od tego, jaki masz profil i cel, z dobrze zaplanowanego treningu mentalnego z pewnością odniesiesz korzyści.

‘1 –– Czym właściwie jest przygotowanie mentalne?

W psychologii uprzedzenia, a także obawy, trzymają się równie mocno jak stopy zdeterminowanego biegacza. Nie, do psychologa nie chodzi się wyłącznie po leki przeciwdepresyjne ani dopiero wtedy, gdy dopadnie nas wypalenie! Przygotowanie mentalne sportowca nie polega na położeniu się na kozetce i opowiadaniu o traumach sfrustrowanego biegacza. Chodzi o to, by rozwijać umiejętności mentalne i poznawcze, które pomagają optymalizować wyniki, samodzielność oraz czerpaną ze sportu przyjemność. Obejmuje ono szeroki wachlarz technik: programowanie neurolingwistyczne (NLP), wizualizację, hipnozę, autosugestię, sophrologię…

‘2 –– Po co sięgać po przygotowanie mentalne?

✓ Żeby zdrowo uprawiać swoją sportową pasję

Przygotowania do startu wymagają codziennej organizacji, osobistego zaangażowania, a czasem prawdziwych wyrzeczeń. Nie oznacza to jednak, że przygotowując się do maratonu, półmaratonu czy biegu na 10 kilometrów, trzeba zrujnować życie rodzinne, towarzyskie i zawodowe. Musisz znaleźć właściwą równowagę między poszczególnymi sferami życia: pracą, rodziną, przyjaciółmi i sportem. Warto też pamiętać, że problemy w jednej sferze nieuchronnie wpływają na pozostałe. Jeśli więc masz kłopoty w pracy, twoja forma sportowa prawdopodobnie na tym ucierpi.

✓ Żeby osiągać swoje cele

Wyznaczyć właściwy cel, przyjąć pozytywne nastawienie, umieć się skupić, pokonać stres… Metody przygotowania mentalnego oferują różnorodne narzędzia, które pozwalają lepiej zarządzać poszczególnymi elementami wyniku sportowego.

✓ Żeby radzić sobie ze stresem

Kiedy stres pomaga wejść na wyższy poziom, mówimy o „dobrym stresie”. Gdy jednak paraliżuje i odbiera wszystkie atuty, staje się „złym stresem”, z którym trzeba nauczyć się pracować. Przygotowanie mentalne daje skuteczne sposoby, by spokojniej stanąć na starcie zawodów albo zmierzyć się z trudnym treningiem.

✓ Żeby radzić sobie ze zmianami dyspozycji

Nie, nie możesz być w szczytowej formie każdego dnia ani w każdej chwili. Dyspozycja może spaść z dnia na dzień, a nawet z kilometra na kilometr. Wtedy morale ma irytujący zwyczaj pikować… Chyba że masz pod ręką kilka sposobów na przetrwanie wahań formy fizycznej! Nauczyć się słuchać swojego ciała, otoczyć troską bolące miejsce, odpoczywać bez wyrzutów sumienia, przeczekać gorszy moment albo zaakceptować przymusową przerwę spowodowaną kontuzją – przygotowanie mentalne jest w tym świetnym sprzymierzeńcem.

✓ Żeby biegać z właściwych powodów

„Po co ja to sobie robię? Co ja tutaj w ogóle robię?” Jeśli czasem zadajesz sobie takie pytania, warto sięgnąć po narzędzia przygotowania mentalnego. Dzięki niemu wiesz, dlaczego biegasz, a wątpliwości z pewnością zaczną się oddalać.

‘3 –– Jak trenować mentalnie?

Na rynku znajdziemy mnóstwo książek poświęconych przygotowaniu mentalnemu sportowców, a także wielu trenerów oferujących pracę stacjonarną lub zdalną. Ponieważ tytuły „trenera przygotowania mentalnego” czy „coacha mentalnego” nie są prawnie uregulowane, może się nimi posługiwać właściwie każdy. Zanim kupisz książkę albo zapłacisz za sesje, sprawdź rzeczywiste kompetencje i wykształcenie osoby podającej się za trenera. Istnieją studia uniwersyteckie w tej dziedzinie, między innymi kierunki STAPS z przygotowaniem mentalnym i psychologicznym oraz wyspecjalizowane studia podyplomowe, ale działa też wiele organizacji oferujących dyplomy o bardzo różnej wartości. Zachowaj krytyczne podejście i być może zacznij od kupna jednej lub dwóch książek: ryzyko finansowe będzie mniejsze.

Przykład: jak dzięki przygotowaniu mentalnemu pokonać kryzys

Jesteś na trasie, wszystko idzie dobrze, aż nagle dopada cię kryzys. Tempo spada, zegarek pokazuje coraz gorsze międzyczasy, a morale ląduje na dnie. Rusza spirala: zwalniasz, więc tracisz motywację, a ponieważ motywacja spada, zwalniasz jeszcze bardziej.
Aby zatrzymać negatywne emocje („jestem beznadziejny, nie dam rady, nie zmieszczę się w zakładanym czasie, zaraz zejdę z trasy, jestem zmęczony…”), musisz koniecznie wrócić do chwili obecnej i odzyskać koncentrację. Przygotowanie mentalne proponuje między innymi powtarzanie jak mantry: „tu i teraz”, przy jednoczesnym skupieniu na tym, co właśnie robisz, czyli na bieganiu. Zwróć uwagę na 20 kolejnych kroków, możesz je policzyć, na pracę ramion, zapachy, które czujesz, i odgłos stóp uderzających o podłoże. Oddychaj głęboko, świadomie obserwując powietrze wpływające do płuc i z nich uchodzące, oraz wyobrażając sobie jego drogę przez ciało.
Skupienie na działaniu i własnych odczuciach pozwoli odsunąć czarne myśli i uspokoić emocje. Efekt? Spokojniej i szybciej przejdziesz przez gorszy moment… a może nawet uda ci się ponownie przyspieszyć!

Przygotowanie mentalne to jedno z narzędzi, które każdy biegacz powinien mieć w swoim zestawie strategii treningowych. Pomaga wzmacniać psychikę, a wykraczając poza sport, po prostu pozwala lepiej żyć!