Είμαι στ’ αλήθεια μαραθωνοδρόμος; Όταν το σύνδρομο του απατεώνα φτάνει στη γραμμή τερματισμού

Φανταζόμαστε πάντα τον μαραθωνοδρόμο εκστασιασμένο, με τα χέρια ψηλά και ένα πλατύ χαμόγελο κάτω από την αψίδα του τερματισμού. Στην πραγματικότητα, συχνά εμφανίζεται ένα άλλο, πιο ύπουλο συναίσθημα: η αμφιβολία. Κάποιοι επαναλαμβάνουν στον εαυτό τους ότι δεν «έτρεξαν» πραγματικά έναν μαραθώνιο επειδή περπάτησαν στο 35ο χιλιόμετρο, ενώ άλλοι πιστεύουν πως δεν αξίζουν αυτόν τον τίτλο επειδή χρειάστηκαν πάνω από 5 ώρες. Ο Julien, 32 ετών, περιγράφει μια ιδιαίτερη πρώτη εμπειρία με το σύνδρομο του απατεώνα. «Μόλις είχα τερματίσει τον πρώτο μου μαραθώνιο στο Παρίσι. Ήμουν εξαντλημένος, αλλά και τόσο περήφανος… κι όμως, το πρώτο πράγμα που είπα στους φίλους μου ήταν “έκανα 4 ώρες και 52 λεπτά, οπότε, εντάξει, δεν μετράει και τόσο”». Μια αποκαλυπτική φράση, σαν η προσπάθεια να μην έχει καμία αξία αν δεν χωρά σε ένα «γρήγορο» αγωνιστικό αποτέλεσμα.

Αυτό το συναίσθημα έχει συχνά τις ρίζες του στη διαρκή σύγκριση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εντείνει το φαινόμενο: κάθε Σαββατοκύριακο, το Strava, το Instagram και το Facebook γεμίζουν με εντυπωσιακούς χρόνους και ηρωικές αφηγήσεις. Όταν ο Kipchoge διασχίζει το Βερολίνο σε 2 ώρες και 1 λεπτό ή όταν η συνάδελφός σου τερματίζει τον μαραθώνιο σε 3 ώρες και 20 λεπτά, είναι δύσκολο να μη βάλεις τον δικό σου χρόνο στη ζυγαριά. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η σύγκριση σβήνει μια προφανή αλήθεια: ένας μαραθώνιος, είτε τρέχεται σε 2 είτε σε 6 ώρες, παραμένει η ίδια διαδρομή, η ίδια απόσταση, η ίδια μάχη. Ξεχνώντας αυτή τη διάσταση, πολλοί ερασιτέχνες περιορίζουν το επίτευγμά τους σε έναν απλό αριθμό, σαν τα 42,195 χλμ. να γίνονται μικρότερα επειδή κάποιος άλλος τα κάλυψε πιο γρήγορα.

Ποιος σου αναγνωρίζει τον τίτλο του μαραθωνοδρόμου;

Το σύνδρομο του απατεώνα, γνωστό στον επαγγελματικό χώρο, εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο και στον ερασιτεχνικό αθλητισμό. Πολλοί μαραθωνοδρόμοι αισθάνονται ότι δικαιούνται τον τίτλο μόνο όταν οι γύρω τους αναγνωρίζουν την προσπάθειά τους. «Όταν είπα στους συναδέλφους μου ότι έτρεξα έναν μαραθώνιο, η πρώτη αντίδραση ήταν: “Α, και σε πόσο χρόνο;” Απάντησα 4 ώρες και 40 λεπτά και ένιωσα το χαμόγελό τους να παγώνει λίγο, εξηγεί η Sarah, που ασχολείται με τις μεγάλες αποστάσεις εδώ και σχεδόν 3 χρόνια. Από τότε δυσκολεύομαι να πω ότι είμαι μαραθωνοδρόμος, σαν να πρέπει να απολογηθώ». Αυτή η ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση επηρεάζει συχνά τον τρόπο με τον οποίο αξιολογεί κανείς τη δική του επίδοση. Κι όμως, ο τίτλος του μαραθωνοδρόμου δεν θα έπρεπε να εξαρτάται από έναν χρόνο ή από την κρίση των άλλων, αλλά από την προσωπική διαδρομή που οδήγησε στη γραμμή τερματισμού.

Όταν λυγίζει το μυαλό πριν από τα πόδια

Το πιο χαρακτηριστικό είναι ότι η δυσκολία δεν βρίσκεται μόνο στον αγώνα, αλλά και σε όσα ακολουθούν. Το σώμα αναρρώνει μέσα σε λίγες ημέρες, όμως το μυαλό μπορεί να παραμένει παγιδευμένο στην αίσθηση ότι δεν στάθηκε «στο ύψος των περιστάσεων». Κάποιοι τρέχουν όλο και περισσότερους μαραθωνίους για να καθησυχάσουν τον εαυτό τους, σαν να πρέπει να μαζέψουν μετάλλια για να αποδείξουν ότι ανήκουν στο κλαμπ. Άλλοι, όπως ο Thomas, έμπειρος 41χρονος δρομέας από τη Γκρενόμπλ, αποφεύγουν ακόμη και να αναφέρουν το επίτευγμά τους, φοβούμενοι μήπως τους ρωτήσουν τον χρόνο τους. «Τρέχω εδώ και δέκα χρόνια, έχω κάνει τρεις μαραθωνίους, αλλά δεν τολμώ να μιλάω ιδιαίτερα γι’ αυτό. Λέω πάντα στον εαυτό μου: οι πραγματικοί μαραθωνοδρόμοι είναι εκείνοι που κυνηγούν τις 3 ώρες. Εγώ απλώς επέζησα από την απόσταση». Εδώ, το σύνδρομο του απατεώνα λειτουργεί σαν επίμονη σκιά: δεν αρκεί να έχεις υποφέρει και να έχεις περάσει τη γραμμή τερματισμού, πρέπει και να νιώθεις ότι σου επιτρέπεται να χρησιμοποιείς τη λέξη «μαραθωνοδρόμος».

Να ξαναβρείς την περηφάνια της προσπάθειας

Το κλειδί ίσως βρίσκεται σε μια διαφορετική οπτική. Οι αθλητικοί ψυχολόγοι το επαναλαμβάνουν συχνά: ο μαραθώνιος δεν συνοψίζεται στο τελικό αποτέλεσμα, αλλά σε ολόκληρη τη διαδικασία. Κάθε μεγάλο τρέξιμο στο κρύο, κάθε θυσία μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο, κάθε πόνος που διαχειρίστηκες στην προπόνηση αποτελεί μέρος της ταυτότητας του μαραθωνοδρόμου. Όπως έλεγε ο Haile Gebrselassie στον Guardian : «Όταν τρέχεις έναν μαραθώνιο, αντιμετωπίζεις την απόσταση, όχι τους άλλους δρομείς ούτε το χρονόμετρο. Στις μεγάλες αποστάσεις πρέπει να μάθεις να είσαι υπομονετικός. Δεν χρειάζεται να ξεκινήσεις πολύ γρήγορα. Αυτό που μετράει πραγματικά, όμως, είναι η προπόνηση». Βάζοντας την προσπάθεια σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, ξαναδίνεις αξία στην εμπειρία σου. Μαραθωνοδρόμος δεν σημαίνει ότι καταρρίπτεις ρεκόρ, αλλά ότι δέχτηκες να μπεις σε μια περιπέτεια που ξεπερνά κατά πολύ τη γραμμή τερματισμού.

Το τελευταίο σπριντ

Η λέξη «μαραθωνοδρόμος» προκαλεί δέος, και μάλλον γι’ αυτό γεννά τόσες αμφιβολίες σε όσους την υιοθετούν. Παραπέμπει στην αντοχή, στο θάρρος, στην ανθεκτικότητα. Κι όμως, δεν συνοδεύεται από κρυφές προϋποθέσεις: ούτε ελάχιστος χρόνος υπάρχει ούτε υποχρεωτικός ρυθμός. Η νομιμοποίηση δεν προκύπτει από την επίδοση, αλλά από τη δέσμευση. Οπότε ναι, μαραθωνοδρόμος είναι κι εκείνος που περπάτησε στο 30ό χιλιόμετρο, κι εκείνη που χρειάστηκε 5 ώρες, κι εκείνος που ορκίστηκε ότι δεν θα ξανατρέξει ποτέ… όλοι είναι μαραθωνοδρόμοι. Και την επόμενη φορά που η εσωτερική φωνή θα ρωτήσει «Δικαιούμαι στ’ αλήθεια;», ίσως αρκεί μια αυτονόητη απάντηση: στον τερματισμό ενός αγώνα 42 χιλιομέτρων δεν υπάρχουν απατεώνες.

➜ Δείτε το ημερολόγιο των μαραθωνίων