Supershoes και παπούτσια με καρφιά: γιατί δεν εξελίσσονται με τον ίδιο ρυθμό;

Αν τα παπούτσια με πλάκα άνθρακα επιτρέπουν ολοένα υψηλότερες ταχύτητες στην άσφαλτο, τα παπούτσια με καρφιά για στίβο και ανώμαλο δρόμο εξελίσσονται πιο αργά και διακριτικά.

Οι «supershoes» για τον δρόμο έχουν φέρει θεαματική επανάσταση στις επιδόσεις, όπως έδειξε και το πρόσφατο παγκόσμιο ρεκόρ μαραθωνίου του Sebastian Sawe σε 1:59:30. Τα παπούτσια με καρφιά στον στίβο ακολουθούν διαφορετική πορεία, καθώς η εξέλιξή τους περιορίζεται από κανονιστικούς, τεχνικούς και βιομηχανικούς παράγοντες. Την ώρα που τα παπούτσια τρεξίματος έχουν γίνει μαζικό προϊόν και κατακλύζουν την αγορά σε ολοένα υψηλότερες τιμές, τα παπούτσια στίβου παραμένουν εργαλεία αγωνιστικής απόδοσης, συχνά για την ελίτ, με πολύ μικρότερη γκάμα.

Γνωρίστε τα adidas Adizero Pro Evo 3, τις supershoes των 97 g που συνόδευσαν τον Sebastian Sawe κάτω από τις δύο ώρες στον Μαραθώνιο του Λονδίνου.

Η έλευση των supershoes

Στις αρχές του 2016, η Nike προκάλεσε σεισμό στον χώρο του τρεξίματος με τα Vaporfly 4% στις αμερικανικές προκριματικές για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Ρίο. Όταν κυκλοφόρησαν, έναν χρόνο αργότερα, έχοντας ήδη εμφανιστεί σε διεθνή βάθρα, έγιναν αμέσως αντικείμενο πόθου. Η παραγωγή τους ήταν περιορισμένη και η απόκτησή τους δύσκολη. Ορισμένοι αθλητές που είχαν συμβόλαιο με άλλες εταιρείες έφταναν στο σημείο να καλύπτουν το λογότυπο με μαύρη ταινία για να αγωνιστούν με αυτά, πεπεισμένοι ότι το να μην τα φορούν αποτελούσε μειονέκτημα. Τα Vaporfly 4% ήταν το πρώτο μοντέλο νέας γενιάς και ουσιαστικά άνοιξαν την εποχή των «supershoes».

Οι υπόλοιπες εταιρείες αντέδρασαν γρήγορα: Adidas Evo, Adios Pro 4, Asics Metaspeed, Hoka Cielo, Puma Deviate Nitro Elite 4… Ένας σκληρός ανταγωνισμός αναπτύχθηκε γύρω από το πιο αποδοτικό, ελαφρύ και δυναμικό παπούτσι.

Η βασική ιδέα είναι ο συνδυασμός μιας άκαμπτης πλάκας με εξαιρετικά ελαφρούς αφρούς PEBA, που προσφέρουν μεγάλη επιστροφή ενέργειας. Η Nike υπολόγιζε το κέρδος στο 4%, εξ ου και η ονομασία Vaporfly 4%. Οι κορυφαίοι αθλητές της εταιρείας διαδέχονταν ο ένας τον άλλο στις μεγάλες επιδόσεις, με χαρακτηριστικό τον Eliud Kipchoge, που είχε καταρρίψει το παγκόσμιο ρεκόρ μαραθωνίου κατά 1:18 στο Βερολίνο το 2018. Την επόμενη χρονιά, ο Κενυάτης κατέβηκε μάλιστα τις δύο ώρες, με 1:59:40, στο πρότζεκτ Breaking2 στη Βιέννη, σε συνθήκες που δεν ήταν επίσημα αναγνωρισμένες.

Διαφορετικοί ρόλοι

Οι μινιμαλιστικές σόλες έδωσαν τη θέση τους σε μοντέλα με εντυπωσιακό, σχεδόν επιδεικτικό ύψος σόλας. Σε μια σκληρή επιφάνεια όπως η άσφαλτος, όπου οι κραδασμοί επαναλαμβάνονται για δεκάδες χιλιόμετρα, οι σύγχρονοι αφροί παίζουν καθοριστικό ρόλο, περιορίζοντας τη μυϊκή κόπωση. Η εποχή των Nike Streak και Adidas Adizero Boston 6 πριν από το 2016, με σόλες κοντά στο έδαφος που άφηναν συχνά τις γάμπες καταπονημένες για μέρες, έχει περάσει. Οι supershoes βελτιώνουν όχι μόνο την επίδοση αλλά και την αποκατάσταση.

Στον μαραθώνιο, το ουσιαστικό κέρδος προκύπτει κυρίως από την ικανότητα να διατηρείται μια αποδοτική δρασκελιά για περισσότερη ώρα. Η οικονομία τρεξίματος γίνεται καθοριστική μετά από αρκετές δεκάδες χιλιόμετρα και συνέβαλε στο να μετακινηθούν τα ανθρώπινα όρια μέχρι το μυθικό φράγμα των δύο ωρών. Οι supershoes άλλαξαν και τη σχέση των δρομέων με την προσπάθεια. Πλέον τολμούν να ξεκινήσουν γρηγορότερα, με καθυστερημένη κόπωση και καλύτερη αίσθηση στον δρόμο.

Τα παπούτσια με καρφιά εξελίσσονται πιο διακριτικά

Η έκρηξη του running και των αγώνων δρόμου δεν αμφισβητείται. Ο στίβος και το ανώμαλο έδαφος, όμως, δεν έχουν γνωρίσει αντίστοιχη λαϊκή απήχηση. Τα παπούτσια με καρφιά ήταν ήδη σχεδιασμένα ως εξειδικευμένα εργαλεία απόδοσης, πολύ πριν εμφανιστούν οι supershoes. Σε αντίθεση με τον δρόμο, ο στίβος ξεκινούσε τεχνολογικά από χαμηλότερη αφετηρία.

Οι χρόνοι προσπάθειας είναι μικρότεροι, οι μηχανικές απαιτήσεις διαφορετικές και η απόδοση μετρά περισσότερο από την οικονομία τρεξίματος. Το ταρτάν είναι ήδη πιο δυναμικό και απορροφητικό από την άσφαλτο, μειώνοντας την αξία των πολύ παχιών αφρών. Στον στίβο, ιδίως στις μικρότερες αποστάσεις, η δύναμη και η αμεσότητα στην επαφή με το έδαφος έχουν προτεραιότητα έναντι της μείωσης της μυϊκής κόπωσης που προσφέρουν οι supershoes.

Η επανάσταση είναι επίσης λιγότερο εντυπωσιακή οπτικά. Οι supershoes έγιναν αμέσως αναγνωρίσιμες χάρη στις ογκώδεις σόλες τους, ενώ τα σύγχρονα παπούτσια με καρφιά παραμένουν πολύ πιο διακριτικά, παρά την τεχνική τους εξέλιξη.

Και εδώ, η Nike έπαιξε πρωτοποριακό ρόλο με τα Dragonfly, Victory και Maxfly, που κυκλοφόρησαν το 2020. Ορισμένα χρησιμοποιούν σύνθετες πλάκες, άλλα πολύ άκαμπτες κατασκευές σε συνδυασμό με τον μαλακό και δυναμικό αφρό ZoomX. Οι γεωμετρίες γίνονται πιο επιθετικές, με καμπυλωτά προφίλ που κάνουν πιο ομαλή την κύλιση του πέλματος και βελτιστοποιούν την προώθηση.

Πιο περιορισμένη εξέλιξη

Τα Dragonfly, που έγιναν σημείο αναφοράς στις μεσαίες αποστάσεις, εξελίχθηκαν στη συνέχεια με αρκετές νέες εκδόσεις, μεταξύ των οποίων τα Dragonfly Elite 2 του 2025, ακόμη πιο άκαμπτα και αποδοτικά. Adidas, New Balance, Asics, Hoka και On ανέπτυξαν στη συνέχεια τα δικά τους μοντέλα για να ανταποκριθούν σε αυτή τη νέα γενιά παπουτσιών με καρφιά.

Τα Dragonfly εμφανίστηκαν πάντως αρκετά αργότερα από τα Vaporfly 4%, απόδειξη ότι η ανάπτυξη παπουτσιών δρόμου αποτελεί προτεραιότητα για τις εταιρείες εξοπλισμού. Κι όμως, τα αγωνίσματα του στίβου, με την τεράστια προβολή τους στους Ολυμπιακούς Αγώνες, παραμένουν κομβικά για την εικόνα των brands.

Άλλωστε, τα παπούτσια με καρφιά ήταν ήδη μινιμαλιστικά, άκαμπτα και ελαφριά, σχεδιασμένα για καλύτερη προώθηση και πρόσφυση, πριν από αυτή την επανάσταση. Τα περιθώρια βελτίωσης είναι επομένως μικρότερα σε σχέση με τον δρόμο. Μια υπερβολικά παχιά σόλα θα γινόταν γρήγορα ασταθής στον στίβο, όπου οι επαφές με το έδαφος είναι γρήγορες και δυναμικές.

Τα σύγχρονα παπούτσια με καρφιά έχουν παρ’ όλα αυτά εξελιχθεί σημαντικά. Οι αφροί είναι πιο δυναμικοί, οι γεωμετρίες βελτιστοποιημένες και οι κατασκευές πιο δραστικές. Παραμένουν όμως πολύ κοντά στο πόδι, σχεδόν χωρίς ενισχύσεις, και ορισμένες φορές φοριούνται χωρίς κάλτσες, κάτι που δεν τα κάνει τόσο άνετα όσο τα κοινά παπούτσια. Από το 2020 και μετά, τα ρεκόρ στον στίβο πολλαπλασιάζονται. Τα παπούτσια παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτή την πρόοδο, η οποία εξηγείται επίσης από την επαγγελματοποίηση του αθλήματος, την εξέλιξη των μεθόδων προπόνησης, την παγκόσμια άνοδο του επιπέδου και τη βελτίωση των επιφανειών.

Αυστηροί κανονισμοί και οικονομικοί λόγοι

Μπροστά σε αυτές τις καινοτομίες, η World Athletics φοβήθηκε το τεχνολογικό ντόπινγκ. Έτσι, ο οργανισμός θέσπισε κανόνες για αυτές τις τεχνολογίες, καθώς ορισμένα παπούτσια θεωρήθηκε ότι προσέφεραν υπερβολικό μηχανικό πλεονέκτημα. Μέγιστο ύψος σόλας, περιορισμός στον αριθμό των πλακών, υποχρεωτική έγκριση: οι κανονισμοί είναι πολύ αυστηρότεροι στον στίβο, ώστε να διασφαλίζεται η ισονομία στα αγωνίσματα.

Για τις εταιρείες, η έγκριση ενός μοντέλου για τον στίβο είναι μάλιστα πιο σύνθετη από ό,τι για τον δρόμο, γεγονός που περιορίζει σημαντικά ορισμένες καινοτομίες. Οι ιστορικοί μεγάλοι κατασκευαστές εξακολουθούν να κυριαρχούν στην αγορά, ενώ οι ανερχόμενες εταιρείες δυσκολεύονται να βρουν χώρο και να εξασφαλίσουν έγκριση.

Η άλλη μεγάλη διαφορά είναι οικονομική. Η αγορά του running στον δρόμο είναι τεράστια. Με 13,2 εκατομμύρια δρομείς στη Γαλλία το 2025, το Observatoire du Running διαπιστώνει αυξανόμενη επαγγελματοποίηση των ερασιτεχνών. Πλέον, ένας ερασιτέχνης που τρέχει τα 10 km σε 45 λεπτά μπορεί να φορά σχεδόν τον ίδιο εξοπλισμό με έναν Ολυμπιονίκη. Η αναζήτηση των οριακών κερδών δεν αφορά πλέον μόνο την ελίτ. Οι εταιρείες το κατάλαβαν και έκαναν τα παπούτσια με πλάκα άνθρακα προσιτά στο ευρύ κοινό. Η γαλλική αγορά running οδεύει προς το 1,5 δισ. ευρώ το 2025, εκ των οποίων σχεδόν 800 εκατομμύρια αφορούν αποκλειστικά τα παπούτσια.

Στον στίβο και στο ανώμαλο έδαφος, η αγορά είναι πολύ μικρότερη. Οι δρομείς είναι πολύ περισσότεροι από τους αθλητές με δελτίο. Αυτό το κομμάτι της δραστηριότητας αφορά κυρίως τους αγωνιζόμενους, γεγονός που κάνει την καινοτομία λιγότερο επικερδή για τις εταιρείες. Έτσι, η ποικιλία μοντέλων παραμένει πολύ μικρότερη από εκείνη των παπουτσιών δρόμου.

Ο μαραθώνιος και οι αγώνες δρόμου έχουν επίσης πολύ μεγαλύτερη προβολή στα μέσα, ενώ είναι και πιο προσβάσιμοι. Οι supershoes έγιναν επιθυμητά προϊόντα, με τη στήριξη μιας πανταχού παρούσας εμπορικής προβολής. Αντίθετα, τα παπούτσια με καρφιά παραμένουν σχετικά αόρατα εκτός των μεγάλων διεθνών διοργανώσεων.

Ένα εξειδικευμένο εργαλείο απόδοσης

Ένα ζευγάρι παπούτσια με καρφιά είναι σχεδόν προϊόν εξειδικευμένης αγοράς. Δεν βρίσκεται απαραίτητα στα καταστήματα, αλλά συχνότερα σε εξειδικευμένα sites. Οι τιμές των μοντέλων νέας γενιάς έχουν επίσης αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με αρκετά να ξεπερνούν τα 200 ευρώ.

Σε αντίθεση όμως με τις supershoes, τα παπούτσια με καρφιά δεν χρησιμοποιούνται καθημερινά ούτε σε κάθε περίσταση. Προορίζονται για αγώνες ή για συγκεκριμένες, στοχευμένες προπονήσεις. Δεν προπονούνται όλοι στον στίβο, ενώ αυτά τα μοντέλα απαιτούν ταχύτητα, καλή αίσθηση του πέλματος και συγκεκριμένη μυϊκή προσαρμογή.

Οι γάμπες, οι τένοντες και οι οπίσθιοι μηριαίοι επιβαρύνονται ιδιαίτερα από αυτά τα άκαμπτα μοντέλα, που μπορούν να αφήσουν το αποτύπωμά τους. Τα παπούτσια με καρφιά δεν είναι για όλους. Εκεί όπου οι supershoes προσφέρουν άνεση και προστασία, τα παπούτσια με καρφιά είναι μινιμαλιστικά, σχεδιασμένα να μεγιστοποιούν την απόδοση και να σπρώχνουν τα σωματικά όρια των αθλητών. Είναι ένα εξειδικευμένο εργαλείο, που χρησιμοποιείται πολύ πιο περιστασιακά. Ένα ζευγάρι μπορεί να κρατήσει αρκετές σεζόν, σε αντίθεση με μια supershoe που συγκεντρώνει γρήγορα εκατοντάδες χιλιόμετρα. Οι αποστάσεις στον στίβο και στο ανώμαλο έδαφος σπάνια ξεπερνούν τα 10.000 m ή τα 10 km, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τη ζήτηση.

Θεαματική επανάσταση στον δρόμο, πιο διακριτική εξέλιξη στον στίβο. Οι supershoes μετακινούν διαρκώς τα όρια της απόδοσης, ενώ τα παπούτσια με καρφιά αλλάζουν πιο σταδιακά, σε έναν χώρο όπου οι τεχνικοί, κανονιστικοί και οικονομικοί περιορισμοί είναι διαφορετικοί. Εκεί όπου οι supershoes είναι προσιτές σε όλους και έχουν μεγάλη προβολή, τα παπούτσια με καρφιά παραμένουν εξειδικευμένα εργαλεία, κατάλληλα για συγκεκριμένες συνθήκες και έμπειρους αθλητές.

➜ Δείτε το ημερολόγιο των μαραθωνίων