Εγκατάλειψη στα αθλήματα αντοχής: κι αν δεν ήταν αποτυχία;

Ποιος δεν έχει σκεφτεί ποτέ να εγκαταλείψει όταν οι δυσκολίες συσσωρεύονται; Ή όταν ο πόνος είναι τόσο έντονος που δεν επιτρέπει την παραμικρή κίνηση; Από τη σκέψη της εγκατάλειψης μέχρι την απόφαση να τα παρατήσεις υπάρχει μεγάλη απόσταση. Το να μην περάσεις τη γραμμή του τερματισμού ενός αγώνα δεν είναι ποτέ ασήμαντο. Οι λόγοι, όμως, που οδηγούν κάποιον να κατεβάσει τα όπλα είναι πολλοί και προσωπικοί. Μερικές φορές το σώμα επιβάλλει τη στάση. Η απώλεια συνείδησης, ένας τραυματισμός ή μια σωματική κατάρρευση επικρατούν τελικά της θέλησης να φτάσεις στον τερματισμό. Άλλοτε εμφανίζεται μια ενόχληση που μοιάζει ανυπέρβλητη. Είναι όμως πράγματι; Ανάλογα με πολλούς παράγοντες, όπως η ανοχή στον πόνο, η ψυχική αντοχή, ο εγωισμός ή το βλέμμα των άλλων, ένας συμμετέχων θα τα καταφέρει, ενώ ένας άλλος όχι. Αποτυχία, λογική απόφαση ή φυσιολογική αναγκαιότητα; Ξετυλίγουμε το κουβάρι μιας λέξης που τρομάζει περισσότερους από έναν finisher: της εγκατάλειψης.

Γιατί η εγκατάλειψη έχει τόσο κακή φήμη;

Ακούγεται σχεδόν σαν ντροπή. Να παραδέχεσαι ότι εγκατέλειψες μπροστά σε κάποιον που περιμένει να το ακούσει. Κι όμως, και μόνο το να σταθείς στη γραμμή εκκίνησης αξίζει ήδη σεβασμό. Για να φτάσεις μέχρι εκεί, χρειάστηκε να προετοιμαστείς σωματικά ώστε να είσαι έτοιμος τη μέρα του αγώνα. «Το σώμα πρέπει να είναι έτοιμο να το κάνει, επιβεβαιώνει ο Fabio, ερασιτέχνης τριαθλητής μεγάλων αποστάσεων. Είτε μιλάμε για μαραθώνιο, είτε για 10 ή 5 χιλιόμετρα, για έναν άνθρωπο που κάνει καθιστική ζωή. Ο καθένας έχει το δικό του Έβερεστ.»

Για να το καταφέρει, ο δρομέας μόχθησε και τήρησε κατά γράμμα το προπονητικό του πλάνο, παρά την απαιτητική καθημερινότητα. Έτσι, όταν έρχεται η στιγμή που περίμενε τόσο καιρό, θέλει πάνω απ’ όλα να τα καταφέρει για τον ίδιο. Για να μη μετανιώσει όλες εκείνες τις χειμωνιάτικες βραδιές που στερήθηκε πράγματα. «Λες στον εαυτό σου ότι έκανες τόσες θυσίες για να κερδίσεις αυτό το μετάλλιο», λέει η Juliette, μία από τους 1.389 συμμετέχοντες που εγκατέλειψαν στον φετινό Μαραθώνιο του Παρισιού. Το 2,41% ήταν το ποσοστό εγκαταλείψεων στον αγώνα το 2026, απόδειξη ότι οι περισσότεροι κρατιούνται με νύχια και με δόντια από αυτό το περίφημο μετάλλιο του finisher, την ανταμοιβή για όλη την προσπάθεια που προηγήθηκε.

Για κάποιους, είναι θέμα εγωισμού. «Θέλω να αποδείξω στον εαυτό μου ότι παραμένω δυνατός», εξηγεί ο finisher του Frenchman σε 9 ώρες και 31 λεπτά, ενός τριάθλου XXL. Η φράση που επαναλάμβανα ήταν: “τι άνθρωπος είσαι αν εγκαταλείψεις όταν δυσκολεύουν τα πράγματα; Fabio, γράφτηκες σε αυτόν τον αγώνα για να αναζητήσεις τη δυσκολία.”» Άλλοι συνεχίζουν από σεβασμό προς τους επαγγελματίες συναθλητές τους ή προς τους υποστηρικτές τους. Για τη Nikita Paskiewiez, επαγγελματία τριαθλήτρια μεγάλων αποστάσεων, ο τερματισμός αγγίζει σχεδόν τα όρια του καθήκοντος. «Στα παγκόσμια πρωταθλήματα, όταν βρίσκεσαι σε αυτό το επίπεδο, αν είσαι κάπου στην 30ή θέση και έχεις καταρρεύσει, αλλά μπορείς ακόμη να περπατήσεις, χρωστάς στο κοινό σου να τερματίσεις, ειδικά όταν απομένουν καμιά δεκαριά χιλιόμετρα.» Αντίθετα, άλλοι εγκαταλείπουν από «δειλία», σύμφωνα με τη Γαλλίδα. «Ξέρω κάποιες που δεν θέλουν να έχουν μπροστά τους τη συγκεκριμένη κοπέλα.»

Ωστόσο, δεν αφήνουν όλες οι εγκαταλείψεις πικρή γεύση. Ο Nicolas Fiessinger, 21ος στο Παγκόσμιο Κύπελλο ορεινού τρεξίματος εφήβων το 2017, δεν τερμάτισε τον πρώτο του μαραθώνιο, στη Γενεύη, τον περασμένο Μάιο. Η απογοήτευση ήταν εκεί, αλλά το διαχειρίστηκε πολύ καλά. Το μυστικό του; Λιγότερη σύγκριση με τους άλλους, λιγότερο Strava και λιγότερη εμμονή με το ρολόι, μαζί με την επίγνωση ότι έτρεχε για τον εαυτό του. «Έπαιξα και έχασα, αλλά ήμουν ήρεμος και ξεκίνησα χωρίς πίεση. Η δουλειά είχε γίνει παράλληλα με χίλια άλλα πράγματα, ένιωθα καλά, οι δικοί μου ήταν εκεί: τρέχω για μένα και για εκείνους, όχι για τους άλλους, τις φωτογραφίες ή το μετάλλιο», συνοψίζει.

Νομίζω πως η εγκατάλειψη δεν βρίσκεται στο DNA μας.

Όταν το σώμα επιβάλλει τα όριά του

Για πολλούς αθλητές, ερασιτέχνες και επαγγελματίες, η εγκατάλειψη δεν αποτελεί επιλογή. Αν το σώμα τους επιτρέπει να συνεχίσουν, δεν το σκέφτονται καν, όποιες κι αν είναι οι συνθήκες. «Στο μυαλό μου ήταν πάντα αδιανόητο να εγκαταλείψω», λέει η Juliette, που έχει τρέξει δύο μαραθωνίους. «Νομίζω πως δεν βρίσκεται στο DNA των trail runners να εγκαταλείπουν», επιμένει ο λάτρης των αγώνων υπεραντοχής Fabio, για τον οποίο το περπάτημα ισοδυναμεί με εγκατάλειψη.

Κι όμως, κάποιες φορές δεν υπάρχει άλλη επιλογή από το να κόψεις ρυθμό. Όπως τόσοι άλλοι, έτσι κι εκείνος έπεσε θύμα έλλειψης καυσίμου εξαιτίας προβλημάτων στη διατροφή. Στον μαραθώνιο του Frenchman χρειάστηκε να αντισταθεί σε μια ακατανίκητη παρόρμηση να περπατήσει. «Το σώμα μου δεν ανταποκρινόταν πια», περιγράφει. Οι παλμοί μου έπεσαν και ψυχολογικά διαλύθηκα.» Η διατροφή, τι μάστιγα. Τι γίνεται όμως με τις αναποδιές του αγώνα από τις οποίες είναι αδύνατο να επανέλθεις; Ο Étienne Daguinos το έζησε από πρώτο χέρι, όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Tokyo Speed Race τον Μάιο του 2025, ενώ διεκδικούσε το ευρωπαϊκό ρεκόρ στα 10 χιλιόμετρα, ύστερα από ένα ακούσιο παραπάτημα που του προκάλεσε ένας συναθλητής του.

Απέναντι σε αυτές τις δυσκολίες, παίρνει τα ηνία η ψυχική αντοχή και η ικανότητα να επιμένεις. Ο Fabio αποδέχτηκε πρώτα τα σωματικά του όρια. «Πέρασα 10 χιλιόμετρα παλεύοντας για να μην περπατήσω, λέγοντας στον εαυτό μου: “σκέψου ότι έχεις άλλα 10 χιλιόμετρα χαλαρού τρεξίματος. Και τα δύο τελευταία δεν μετράνε.”» Το ότι είχε ήδη φανταστεί στην προπόνηση τον εαυτό του σε μια τέτοια κατάσταση κατάρρευσης τον βοήθησε να αντέξει. «Είχα φανταστεί ότι θα βρισκόμουν εκεί και τελικά βρέθηκα. Όταν έχεις αποφασίσει ότι το θέλεις, ανήκεις στη θέση σου μέσα στον πόνο.» Για να πολεμήσει τη δυσκολία, άντλησε δύναμη από τις επευφημίες των θεατών σε όλη τη διαδρομή των 10 χιλιομέτρων. «Κάποιοι άγνωστοί μου άνθρωποι μου έδωσαν δύναμη. Στον τρίτο γύρο, όταν ήμουν πιο σφιγμένος από ποτέ, απέκτησα φτερά για ένα χιλιόμετρο.» Η πολύτιμη στήριξη του κοινού, οι φωνές των δικών του ανθρώπων και οι θετικές σκέψεις τον αναζωογόνησαν, βελτιώνοντας κάποια στιγμή τον ρυθμό του και χαρίζοντάς του την αίσθηση ότι είχε ξαναβρεί τη ζωτική ενέργεια για να συνεχίσει.

Προσοχή, όμως: το να τερματίσεις έναν αγώνα δεν σημαίνει ότι παραμένεις στην ίδια ψυχολογική κατάσταση από την αρχή μέχρι το τέλος. Η πιο καθοριστική κατάσταση μοιάζει να είναι η αυτοσυντήρηση, δηλαδή η προστασία του εαυτού σου και η διαφύλαξη της ενέργειάς σου. Τότε η προσαρμογή της στρατηγικής γίνεται απαραίτητη. Οι κράμπες στο στομάχι δεν ισοδυναμούν με εγκατάλειψη, αν βρεθεί λύση: επαναλαμβανόμενες στάσεις στην τουαλέτα, αλλαγή διατροφής ή ένα ρόφημα που γίνεται καλύτερα ανεκτό.

Σε μελέτη του 2017 που δημοσιεύτηκε στη βάση δεδομένων PubMed, οι ερευνητές φτάνουν μάλιστα στο συμπέρασμα ότι «οι finishers περνούν περισσότερο χρόνο σε καταστάσεις αυτοσυντήρησης και λιγότερο σε καταστάσεις ήττας από εκείνους που εγκαταλείπουν». Με άλλα λόγια, όσοι φτάνουν μέχρι το τέλος δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που υποφέρουν λιγότερο, αλλά εκείνοι που καταφέρνουν καλύτερα να προσαρμόσουν την αντίδρασή τους στον πόνο.

Αυτό συνέβη και στη Nikita Paskiewiez, η οποία έπαθε λοίμωξη του κερατοειδούς και στα δύο μάτια στον πρώτο της Embrunman, το 2024. Στα 700 μέτρα από τον τερματισμό, κατάφερε να ανέβει στο βάθρο παρά την εξαιρετικά περιορισμένη όρασή της: «Δεν έβλεπα τίποτα, απολύτως τίποτα. Ήμουν βυθισμένη σε μια θολούρα. Ήταν τρομερά επικίνδυνο. Έκλαιγα συνεχώς. Κι όμως, ούτε για μια στιγμή δεν σκέφτηκα να εγκαταλείψω. Δεν εγκαταλείπεις όσο δεν πέφτεις. Όσο υπάρχει έστω λίγο φως, συνεχίζεις. Γι’ αυτό προπονήθηκες.» Σε αυτή την κατάσταση, η εγκατάλειψη θα ήταν σπαραξικάρδια, αφού το σώμα της εξακολουθούσε να ανταποκρίνεται άψογα, ακόμη κι αν τα μάτια της δεν της επέτρεπαν πλέον να βλέπει κανονικά.

Οι πιο ανθεκτικοί ίσως δεν είναι εκείνοι που αγνοούν τον πόνο, αλλά εκείνοι που μαθαίνουν να συνυπάρχουν μαζί του. Και μερικές φορές, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ξέρεις και πότε να σταματήσεις. Το ερώτημα είναι αν η παραίτηση, όταν η συνέχιση θέτει το σώμα σε κίνδυνο, αποτελεί πράγματι αποτυχία.

Μήπως το πραγματικό θάρρος είναι μερικές φορές να εγκαταλείπεις;

Κι αν η εγκατάλειψη αποδεικνυόταν μια ώριμη, μελετημένη απόφαση; Αν το να μην πιέσεις το σώμα σου στα άκρα και να μην επιδεινώσεις έναν τραυματισμό ήταν η πιο υγιής επιλογή; Μια πράξη ακόμη πιο θαρραλέα, αν αναλογιστεί κανείς όλα όσα προηγήθηκαν για να φτάσεις σε αυτόν τον αγώνα.

Ο Nicolas Fiessinger επέλεξε να δει την εγκατάλειψή του στη Γενεύη ως απόδειξη ότι βρίσκεται στον σωστό δρόμο: «Έτρεξα 30 χιλιόμετρα με 3:20/χλμ., σε ρυθμό για 2:19, ενώ είχα προετοιμαστεί για 2:22. Αυτά δεν συγχωρούνται, αλλά θέλησα να αξιοποιήσω τα πολύ καλά πόδια που είχα εκείνη τη μέρα. Το να κρατήσεις για 30 χιλιόμετρα αυτόν τον ρυθμό αξίζει όσο χίλιες νίκες, γιατί στην αρχή της προετοιμασίας μου ήταν αδιανόητο.» Μερικές φορές, η εγκατάλειψη σημαίνει επίσης ότι προστατεύεις το σώμα σου για τη συνέχεια. Περιορίζεις τα ρίσκα και επιστρέφεις γρηγορότερα στην προπόνηση. «Αυτή την περίοδο έχω έναν μικρό πόνο στον αχίλλειο τένοντα. Την Κυριακή, αν πονάω, θα σταματήσω αμέσως, γιατί οι στόχοι μου δεν είναι τώρα», λέει η Nikita για το Ironman 70.3 της Νίκαιας, που είναι προγραμματισμένο για τις 28 Ιουνίου. Όταν η μεγάλη εικόνα ξεπερνά τον αγώνα της ημέρας, είναι ευκολότερο να κόψεις ταχύτητα. Για τους επαγγελματίες, η εξίσωση είναι μερικές φορές πιο σύνθετη. «Μερικές φορές είναι καλύτερο να εγκαταλείψεις μια Κυριακή, ώστε να είσαι έτοιμος την επόμενη και να κερδίσεις χρήματα», προσθέτει.

Κι αν αυτή η所谓 αποτυχία σε έκανε τελικά πιο δυνατό; Η Alessia Zarbo, δις ασημένια πρωταθλήτρια Ευρώπης στα 10.000 μέτρα, είδε το σώμα της να καταστρέφει μία από τις στιγμές που θα μπορούσαν να μείνουν πιο έντονες στην καριέρα της. Στα 10.000 μέτρα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2024, ύστερα από 25 λεπτά προσπάθειας, η Γαλλίδα αθλήτρια κατέρρευσε και απομακρύνθηκε με φορείο. Σήμερα βλέπει εκείνο το επεισόδιο ως σημείο καμπής: «Ήταν αδύνατο να αντέξω μέχρι το τέλος. Είχα χρόνια κόπωση εδώ και έξι μήνες. Ολόκληρο το σύστημά μου είχε επιβραδυνθεί. Έκανα ορισμένα χαλαρά τρεξίματα αποκατάστασης με πάνω από 165 παλμούς, είχα πολλούς μικρούς τραυματισμούς. Ήταν πλήρης υπερκόπωση, που συνδεόταν με έλλειψη σταθερότητας. Υπεραντιστάθμισα, είχα φτάσει στα όριά μου. Μετά από αυτό, άλλαξα και τη μέθοδο προπόνησής μου», θυμάται.