Νοητική προετοιμασία: η επιτυχία στον αγώνα ξεκινά από το μυαλό

Για να πετύχεις στον αγώνα ή να βγάλεις μια δύσκολη προπόνηση, δεν αρκούν τα δυνατά πόδια και ένα VO2max στα ύψη. Χρειάζεται και καθαρό, ακονισμένο μυαλό, ικανό να σε φέρει κοντά στα όριά σου, να διαχειριστεί το άγχος του αγώνα και να αντέξει τη σωματική καταπόνηση. Η νοητική προετοιμασία, που συχνά παραμελείται, είναι πολύτιμο εργαλείο.

Είτε είμαστε πρωταθλητές είτε τρέχουμε απλώς τα Σαββατοκύριακα, τρέχουμε όχι μόνο με το σώμα μας, αλλά και με το μυαλό μας. Όπως και οι σωματικές ικανότητες, έτσι και τα ψυχικά αποθέματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο: κάποιοι έχουν πολύ δυνατό μυαλό, που τους επιτρέπει να ξεπερνούν τις περισσότερες δυσκολίες, ενώ άλλοι φτάνουν πιο γρήγορα στα όριά τους, αποθαρρύνονται εύκολα και αφήνονται να τους παρασύρουν τα συναισθήματά τους. Ωστόσο, η νοητική προετοιμασία είναι για όλους ένα εργαλείο που επιτρέπει τη συνεχή εξέλιξη. Όποιο κι αν είναι το προφίλ και ο στόχος σου, μια σωστή νοητική προετοιμασία θα σου προσφέρει σίγουρα οφέλη.

‘1 –– Τι είναι η νοητική προετοιμασία;

Στον χώρο της ψυχολογίας, οι προκαταλήψεις και οι φόβοι αντέχουν όσο και τα πέλματα ενός παθιασμένου δρομέα. Όχι, δεν απευθύνεσαι σε ψυχολόγο μόνο όταν χρειάζεσαι αντικαταθλιπτικά ή όταν έχεις φτάσει στην επαγγελματική εξουθένωση! Η νοητική προετοιμασία του αθλητή δεν σημαίνει ότι ξαπλώνεις σε έναν καναπέ για να αφηγηθείς τα τραύματα ενός απογοητευμένου δρομέα. Σημαίνει να αναπτύξεις νοητικές και γνωστικές δεξιότητες, ώστε να βελτιώσεις την απόδοση, την αυτονομία και την ευχαρίστηση που αντλείς από την άθληση. Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα τεχνικών: νευρογλωσσικό προγραμματισμό (NLP), νοητική απεικόνιση, ύπνωση, αυθυποβολή, σοφρολογία…

‘2 –– Γιατί να στραφείς στη νοητική προετοιμασία;

✓ Για να ασκείς υγιεινά το άθλημά σου

Η προετοιμασία για έναν αγώνα απαιτεί καθημερινή οργάνωση, προσωπική αφοσίωση και, κάποιες φορές, πραγματικές θυσίες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι επειδή προετοιμάζεσαι για μαραθώνιο, ημιμαραθώνιο ή 10 χιλιόμετρα πρέπει να διαλύσεις την οικογενειακή, κοινωνική και επαγγελματική σου ζωή. Χρειάζεται να βρεις τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στους διαφορετικούς τομείς της ζωής σου: δουλειά, οικογένεια, φίλους και άθληση. Να θυμάσαι επίσης ότι τα προβλήματα σε έναν τομέα επηρεάζουν αναπόφευκτα και τους υπόλοιπους. Αν, για παράδειγμα, αντιμετωπίζεις δυσκολίες στη δουλειά, είναι πολύ πιθανό να επηρεαστούν και οι αθλητικές σου επιδόσεις.

✓ Για να πετύχεις τους στόχους σου

Να θέσεις τον σωστό στόχο, να υιοθετήσεις θετική νοοτροπία, να διατηρείς τη συγκέντρωσή σου, να ξεπερνάς το άγχος… Οι μέθοδοι νοητικής προετοιμασίας προσφέρουν ποικίλα εργαλεία, που βοηθούν να διαχειρίζεσαι καλύτερα τους διαφορετικούς παράγοντες της απόδοσης.

✓ Για να διαχειρίζεσαι το άγχος

Όταν το άγχος σε βοηθά να ξεπερνάς τον εαυτό σου, μιλάμε για «δημιουργικό άγχος». Όταν, αντίθετα, σε παραλύει και σε κάνει να χάνεις τις ικανότητές σου, πρόκειται για «κακό άγχος», που πρέπει να μάθεις να διαχειρίζεσαι. Η νοητική προετοιμασία προσφέρει αποτελεσματικές λύσεις, ώστε να φτάνεις πιο ήρεμος στην εκκίνηση ενός αγώνα ή να αντιμετωπίζεις μια δύσκολη προπόνηση.

✓ Για να διαχειρίζεσαι τις διακυμάνσεις της φόρμας σου

Όχι, δεν γίνεται να είσαι στα καλύτερά σου κάθε μέρα, ούτε κάθε στιγμή. Η φόρμα σου μπορεί να πέσει από τη μια μέρα στην άλλη ή από το ένα χιλιόμετρο στο επόμενο. Και τότε η ψυχολογία έχει την κακή συνήθεια να καταποντίζεται… εκτός αν έχεις μερικά κόλπα για να ξεπερνάς τις διακυμάνσεις της σωματικής σου κατάστασης! Να μάθεις να ακούς το σώμα σου, να φροντίζεις έναν πόνο, να ξεκουράζεσαι χωρίς ενοχές, να κάνεις υπομονή μέχρι να περάσει η δύσκολη φάση ή ακόμη και να αντέχεις μια αναγκαστική αποχή λόγω τραυματισμού: η νοητική προετοιμασία είναι ένας εξαιρετικός σύμμαχος.

✓ Για να τρέχεις για τους σωστούς λόγους

«Γιατί το κάνω αυτό στον εαυτό μου; Τι κάνω εδώ;» Αν σου περνούν καμιά φορά τέτοιες ερωτήσεις από το μυαλό, ίσως αξίζει να χρησιμοποιήσεις ορισμένα εργαλεία νοητικής προετοιμασίας. Χάρη σε αυτήν, θα ξέρεις για ποιον λόγο τρέχεις και οι αμφιβολίες πιθανότατα θα απομακρυνθούν.

‘3 –– Πώς εφαρμόζεται η νοητική προετοιμασία;

Υπάρχουν πολλά βιβλία αφιερωμένα στη νοητική προετοιμασία του αθλητή, αλλά και πολλοί coaches που προσφέρουν δια ζώσης ή εξ αποστάσεως καθοδήγηση. Καθώς ο τίτλος του «προπονητή νοητικής προετοιμασίας» ή «mental coach» δεν υπόκειται σε συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο, ο καθένας μπορεί να τον διεκδικήσει. Πριν αγοράσεις ένα βιβλίο ή πληρώσεις για συνεδρίες, ενημερώσου για τις πραγματικές δεξιότητες και την εκπαίδευση του επίδοξου coach. Υπάρχουν πανεπιστημιακές σπουδές στον τομέα, όπως μεταπτυχιακά STAPS με κατεύθυνση στη νοητική και ψυχολογική προετοιμασία, καθώς και εξειδικευμένα πανεπιστημιακά διπλώματα. Υπάρχουν όμως και πολλοί φορείς που προσφέρουν τίτλους αμφιβόλου ποιότητας. Κράτησε την κριτική σου σκέψη και ίσως ξεκίνα αγοράζοντας ένα ή δύο βιβλία: η οικονομική επένδυση θα είναι μικρότερη και λιγότερο ριψοκίνδυνη.

Παράδειγμα: πώς να ξεπεράσεις μια δύσκολη φάση με τη βοήθεια της νοητικής προετοιμασίας

Βρίσκεσαι στον αγώνα και όλα πάνε καλά, όταν ξαφνικά σε πιάνει μια κάμψη. Ο ρυθμός πέφτει, το χρονόμετρο ξεφεύγει και η ψυχολογία σου κατρακυλά. Ένας φαύλος κύκλος ξεκινά: επιβραδύνεις, άρα πέφτει η ψυχολογία σου, και όσο πέφτει η ψυχολογία σου, επιβραδύνεις ακόμη περισσότερο.
Για να ανακόψεις το αρνητικό συναίσθημα («είμαι άχρηστος, δεν θα τα καταφέρω, δεν θα τερματίσω στον χρόνο που θέλω, θα εγκαταλείψω, είμαι κουρασμένος…»), πρέπει οπωσδήποτε να επαναφέρεις και να συγκεντρώσεις ξανά την προσοχή σου. Η νοητική προετοιμασία προτείνει, μεταξύ άλλων, να επαναλαμβάνεις σαν μάντρα τη φράση «εδώ και τώρα», εστιάζοντας σε αυτό που κάνεις εκείνη τη στιγμή, δηλαδή στο τρέξιμο. Συγκεντρώσου στα επόμενα 20 βήματα, μέτρησέ τα, παρατήρησε την κίνηση των χεριών σου, τις μυρωδιές που αντιλαμβάνεσαι και τον ήχο των πατημάτων σου στο έδαφος. Πάρε βαθιές αναπνοές, έχοντας επίγνωση του αέρα που μπαίνει και βγαίνει από τους πνεύμονές σου, και φαντάσου τη διαδρομή του μέσα στο σώμα σου.
Η συγκέντρωση στην πράξη και στις αισθήσεις θα απομακρύνει τις μαύρες σκέψεις και θα ηρεμήσει τα συναισθήματά σου. Το αποτέλεσμα; Θα περάσεις τη δύσκολη φάση πιο ήρεμα και πιο γρήγορα… και ίσως μπορέσεις ακόμη και να ανεβάσεις ξανά τον ρυθμό!

Η νοητική προετοιμασία είναι ένα από τα εργαλεία που κάθε δρομέας θα έπρεπε να έχει στο οπλοστάσιο των προπονητικών του στρατηγικών. Είναι σύμμαχος για την ενδυνάμωση του μυαλού και, πέρα από την εφαρμογή της στον αθλητισμό, βοηθά να ζεις καλύτερα, απλά και ουσιαστικά!