Wanneer hardlopers opduiken waar niemand ze verwacht: het probleem van privéparcoursen buiten de wedstrijd

Op natuurwedstrijden en semistedelijke parcoursen duikt een fenomeen op waarbij routes over privéterrein lopen dat alleen op de wedstrijddag toegankelijk is. Een landbouwer die toestemming gaf om een wedstrijd over zijn land te laten lopen, ontdekt enkele weken later hardlopers die er rondlopen alsof er niets aan de hand is, met een gps-horloge om de pols en een route die ze via Strava hebben ingeladen. Eén telefoontje naar de organisator later staat de toestemming voor de volgende editie op losse schroeven. Dat is, kort samengevat, het scenario dat zich in Frankrijk steeds vaker herhaalt en inmiddels echte schade veroorzaakt.

Een kwetsbare overeenkomst, een nog kwetsbaarder vertrouwen

Wie een wedstrijd organiseert die buiten de gebaande paden treedt, doet dat niet zomaar. Joseph Boyer, directeur van de Ultra Trail du Vercors, vat het opvallend openhartig samen: „Om onze wedstrijd te organiseren, overleggen we het hele jaar door met de betrokken partijen in de regio, zoals lokale overheden, het natuurpark, landbouwers, jagers, bosbouwers en alpenboeren, om onze impact op het milieu zo klein mogelijk te houden. Zo kunnen we onze parcoursen aanpassen, broedgebieden vermijden en de toegang van het publiek tot kwetsbare zones beperken.” Maanden onzichtbaar werk, overleg en diplomatie ter plaatse gaan eraan vooraf voordat de eerste loper aan de start verschijnt.

De weg van een halve marathon die dwars door privéterrein loopt, de twee hectare van een semistedelijke wedstrijd langs een boerderij, het bestaat allemaal omdat een eigenaar ooit ja heeft gezegd, op basis van een stilzwijgende belofte dat zijn terrein gerespecteerd zou worden. Een belofte die sommige lopers, met hun startnummer al lang opgeborgen, volledig lijken te zijn vergeten.

Strava, de onbedoelde medeplichtige

Voor eigenaars, die grondbelasting betalen en soms zelf de paden onderhouden, zijn de sterk toegenomen drukte, overlast, afval en vertrapping onhoudbaar geworden. Technologie heeft het probleem bovendien aanzienlijk versneld. Met gps-horloges, platforms als Strava en het delen van GPX-bestanden is het bijzonder eenvoudig geworden om een route terug te vinden en buiten de voorziene context opnieuw te lopen, zonder dat organisatoren daar enige controle over hebben.

Een hardloper voltooit zijn wedstrijd, gaat naar huis en publiceert zijn activiteit. Zijn route is vanaf dat moment zichtbaar, downloadbaar en opnieuw te lopen. Twee maanden later ziet een andere loper die route, vindt het parcours aantrekkelijk, zet het GPX-bestand op zijn Garmin en vertrekt voor wat hij beschouwt als een gewone trainingsronde. Alleen is het pad waarop hij bij kilometer 8 loopt eigendom van iemand, en die eigenaar heeft geen toestemming gegeven voor bezoekers het hele jaar door. De organisatoren van de wedstrijd “À la Belle Étoile” in Normandië hebben dit mechanisme overigens expliciet aangekaart in hun publieke oproep. Ze vroegen lopers om gps-routes die op platforms als Strava zijn gepubliceerd niet te gebruiken om het parcours zonder toestemming individueel opnieuw af te leggen.

Normandië, of hoe je het vertrouwen van je partners verspeelt

In het najaar van 2025 kregen de organisatoren van deze semistedelijke wedstrijd het volledige scenario in al zijn hardheid voorgeschoteld. Verschillende deelnemers waren buiten wedstrijdverband teruggekeerd naar het parcours, zonder iemand te waarschuwen, zonder toestemming en zonder zich om de gevolgen te bekommeren. Opengebroken omheiningen, opgejaagde dieren en ongeoorloofde passages over terreinen van lokale veehouders die de organisatie al jaren vertrouwden. In hun verklaring lieten de organisatoren aan duidelijkheid niets te wensen over. „Ja, de oude parcoursen van La Belle Étoile zijn prachtig”, schreven ze. „Ja, soms lopen ze over privéterrein. Maar NEE, dat betekent niet dat je er zomaar opnieuw kunt komen alsof er niets aan de hand is!”

De formulering die daarna op sociale media rondging, vat de stemming binnen de community goed samen: „Elke ongeoorloofde passage, elke beschadigde omheining betekent opnieuw wat minder vertrouwen bij de inwoners en landbouwers die ons ontvangen. Zonder hen is er simpelweg geen wedstrijd.”

In Chartreuse is een eigenaar er helemaal klaar mee

Enkele honderden kilometers van Normandië kreeg de situatie in mei 2025 een nieuwe dimensie, in het Chartreusemassief. Het Vermorelpad, geliefd om zijn schoonheid en technische karakter, maakt al jaren deel uit van de parcoursen van lokale trailwedstrijden. Alleen was de eigenaar van het doorkruiste terrein er klaar mee. „Een jaar geleden had ik borden met ‘privéterrein’ geplaatst, maar die worden regelmatig weggetrokken”, vertelde hij. „De lopers komen bij ons over de grond en vertrappen de gewassen. Organisatoren vragen geen toestemming om er te passeren, ze maken zich het gemakkelijk en wij kunnen dit niet langer verdragen.” En over die kleine groep die zich misdraagt? „Die minderheid is sinds corona groter geworden. Ze zijn alles aan het vernielen.”

Het directe gevolg: Jonathan Rouquairol, organisator van beide wedstrijden, moest de routes halsoverkop herschrijven nadat hij vernam dat de eigenaar niet langer wilde dat de wedstrijden over zijn terrein liepen. De Raidlight Trail Festival en de Grand Duc gingen daarom van start zonder het Vermorelpad, tot grote teleurstelling van de lopers die dit stuk gewend waren.

De wet is veranderd en geeft de eigenaars gelijk

Wat de situatie bijzonder ernstig maakt, is een in 2023 aangescherpte wet op privébezit, die het recht om toegang te weigeren opnieuw bevestigt. Sinds de wet van 2 februari 2023, die het afrasteren van natuurgebieden moet beperken, kan het betreden van landelijk of bosrijk privéterrein zonder toestemming voortaan worden bestraft met een vaste boete van 135 euro. De wet was oorspronkelijk bedoeld om de natuur in Sologne te beschermen tegen hekken, maar is uitgegroeid tot een veel ruimer instrument. Volgens de Franse wandelbond FFRandonnée is de ontsporing reëel. „Deze tekst, die van zijn oorspronkelijke doel is afgedwaald, maakt het vandaag mogelijk om bewegwijzerde paden af te sluiten voor het grote publiek”, zegt Germain Vandeneeckhoutte, coördinator van FFRandonnée in Isère, bezorgd.

„Als iedereen op de paden blijft, zal de impact op zijn terrein kleiner zijn”, zegt dezelfde Vandeneeckhoutte, die waarschuwt voor een paradoxaal gevolg van de afsluitingen. „Maar als hij borden plaatst met ‘verboden toegang’ en de bewegwijzering weghaalt, zullen mensen overal heen gaan. Zonder bewegwijzering verlaten ze de route, verdwalen ze en lopen ze het risico te vallen. Bij een ongeval kan de eigenaar vervolgens aansprakelijk worden gesteld.” Een wrange ironie die laat zien hoe onontwarbaar de situatie is geworden.

De meerderheid betaalt voor de domheid van een minderheid

De formulering doet sinds de zaak rond Belle Étoile de ronde. In de online reacties op de verklaring uit Normandië reageerden verschillende trailrunners openlijk. Ze hekelden de uitwassen van „zogenaamde trailrunners die nergens respect voor hebben” en betreurden dat „”

Dat gevoel van verraad tegenover een community die zichzelf als respectvol ziet, zegt iets belangrijks. Offroadlopen bouwt voort op het beeld van natuurliefhebbers en atleten die zich bewust zijn van hun omgeving. Dat beeld aangetast zien door een handvol onverantwoordelijke lopers irriteert zowel organisatoren als de lopers zelf. De organisatoren van La Belle Étoile vatten de inzet helder samen: „Trailrunning is niet alleen hardlopen in de natuur. Het gaat om delen, beschermen en respect tonen.”

Niet alleen een trailprobleem

Je zou dit debat kunnen beperken tot de trailwereld, maar ook semistedelijke wegwedstrijden blijven niet gespaard. Sommige halve marathons en 10 kilometerwedstrijden die naar de stadsrand, privéparken of wijndomeinen trekken die slechts één weekend toegankelijk zijn, krijgen met dezelfde spanningen te maken. Een parcours over wegen die normaal afgesloten zijn, door woongebieden waarvoor de gemeenten specifieke afspraken hebben gemaakt, kan op dezelfde manier onder druk komen te staan zodra lopers er buiten de afgesproken data opduiken. Tijdens het broedseizoen, midden in de transhumance of in het jachtseizoen kunnen zulke passages strikt verboden zijn, zelfs voor de organisatoren. De logica is overal dezelfde: een stilzwijgende overeenkomst, geschonken vertrouwen en gedrag buiten het afgesproken kader dat alles op losse schroeven kan zetten.

De concrete oplossing vat Germain Vandeneeckhoutte samen met de woorden van FFRandonnée: „Mensen wonen en werken in de natuurgebieden waar wij doorheen trekken. Als we ervan willen blijven genieten, moeten wij de zero-tracefilosofie toepassen.” In de praktijk begint dat met een eenvoudige reflex: voordat je een online gevonden GPX-bestand inlaadt, volstaan vaak twee minuten op Géoportail om te controleren of het pad door privéterrein loopt.

Ook organisatoren gaan voorzichtiger om met het verspreiden van officiële routes en met samenwerkingsafspraken. Sommigen kiezen inmiddels voor een verantwoordelijkere aanpak: minder deelnemers, routes buiten gevoelige periodes en wedstrijdformats die de druk op natuurgebieden beperken. Dat is de prijs voor duurzame relaties met eigenaars en dus voor wedstrijden die kunnen blijven bestaan.

➜ Ontdek de marathonkalender