Heb je de centrale gouverneur al eens ontmoet?

Het model van de centrale gouverneur

Het gebeurde een paar weken geleden weer… Aan de start van een bekende wedstrijd tussen Saint-Étienne en Lyon vangen we een gefluisterd gesprek tussen enkele gerenommeerde lopers op. In deze discussie onder ingewijden valt steeds dezelfde term: « centrale gouverneur »… Een formule die magisch zou zijn om records aan diggelen te lopen. Zonder aarzelen, en nog voor het startschot klinkt, duiken we in de beschikbare bronnen. De informatie komt snel boven tafel. De gouverneur speelt inderdaad een rol tijdens de wedstrijd, maar blijkt vooral nuttig te zijn in de training.

Even uitleggen: het model van de centrale gouverneur is de naam van een theorie die in 1997 werd gelanceerd door de Zuid-Afrikaanse wetenschapper Timothy Noakes, een gerespecteerde maar ook omstreden onderzoeker. Wat stelt deze academicus? In het verlengde van het werk van Nobelprijswinnaar geneeskunde (1922) Archibald Hill, die stelde dat het hart door de hersenen werd beschermd, formuleert Noakes de volgende hypothese: het zenuwstelsel zou de inspanning bij vermoeidheid reguleren. Onze hersenen zouden ons vermogen beperken om voorbij de waargenomen vermoeidheid door te gaan, om ons in leven te houden. Volgens hem spelen de hersenen, oftewel de gouverneur, een rol als inspanningsregulator. Vermoeidheid is dan niet alleen een fysiologisch verschijnsel, maar ook een gewaarwording die nuttig is om het lichaam te beschermen. Het model gaat in tegen de wetenschappelijke consensus dat vermoeidheid voortkomt uit cardiale beperkingen: het hart kan de spieren niet langer van de voorwaarden voorzien die nodig zijn om de inspanning op hetzelfde vermogensniveau voort te zetten. De vermoeidheidssensatie zou ontstaan zodra die grens wordt bereikt. In de theorie van de centrale gouverneur is vermoeidheid een middel van het lichaam om ons te laten vertragen. De hersenen zouden allerlei perifere signalen analyseren (spiervermoeidheid, lichaamstemperatuur, zuurstofvoorziening, pijn, blessures…), maar ook psychologische factoren (ervaring met de afstand, verwachte prestatie, zelfvertrouwen…). Een van de argumenten van de dokter-gouverneur is het moment waarop een loper opnieuw kracht vindt, bijvoorbeeld in de laatste kilometer, terwijl het lichaam enkele kilometers eerder volledig op instorten leek te staan.

Noakes, van praktijk naar theorie

Timothy Noakes, onderzoeker en professor aan de Universiteit van Kaapstad (Zuid-Afrika), heeft het onderwerp zelf getest. En niet zo’n beetje ook! Deze wetenschapper, die een passie heeft voor hardlopen en sport in het algemeen (hij schreef ook over wielrennen en rugby…), nam deel aan meer dan 70 marathons en ultramarathons. Die vormden ongetwijfeld de basis voor zijn experimenten. Zijn betrokkenheid bij het onderwerp kun je hem moeilijk verwijten! Zijn werk werd positief ontvangen en helpt het onderzoek vooruit. Hij schrijft erover in zijn vele boeken over hardlopen. De dokter publiceerde ook over voeding en diëtetiek, maar zijn standpunten over die onderwerpen kregen veel kritiek uit de wetenschappelijke wereld. We gaan daar hier niet verder op in, maar die controverses manen wel tot voorzichtigheid bij het toepassen van de adviezen van Timothy Noakes. Want zoals je inmiddels begrijpt, doet deze theorie van de centrale gouverneur in het peloton flink wat stof opwaaien. Ze biedt lopers de mogelijkheid om te experimenteren, hun grenzen te verkennen en misschien voorbij die beroemde comfortzone te gaan waarin alles goed voelt. Er schuilt iets van een leerling-tovenaar in het negeren van je lichaam, maar iedere amateur kan ook de waarde van dit onderzoek begrijpen. Aan jou om een eigen relatie met je gouverneur op te bouwen.

Een model dat je moet afstemmen op jezelf

We zijn geen Iron Man in de letterlijke zin van het woord. Onze lichamen zijn niet van staal. We moeten rekening houden met de buitengewone complexiteit van ons organisme, met zijn kwetsbaarheden én mogelijkheden. Natuurlijk kan het idee van de gouverneur betekenen dat je rustig je grenzen opzoekt… binnen wat mogelijk en verantwoord is. Wat geldt voor een professionele sporter, geldt niet automatisch voor een amateur die één keer per week loopt. Als amateur kun je je door deze theorie laten inspireren om je grenzen te verleggen, maar iedereen moet op een eigen, respectvolle manier naar zijn lichaam luisteren. Een comfortzone is immers subjectief, net als het idee van jezelf overtreffen. Misschien zit daar wel een paradox in de theorie van de gouverneur: juist degenen die hun lichaam al uitzonderlijk goed kennen, zullen proberen het te ‘negeren’… Deze theorie is in de eerste plaats relevant voor kampioenen die elke methode willen uitproberen om een paar minuten of seconden te winnen. Wij kunnen ons erdoor laten inspireren. Zonder risico te nemen, kun je eerst werken aan een beter wedstrijdtempo door je trainingen en tijden zo in te richten dat je hersenen je niet op een bepaald tempo ‘vastzetten’. Volgens het model van Noakes coördineren je hersenen je tempo namelijk op basis van de capaciteiten die de gouverneur ‘beoordeelt’. Richt je op een snellere tijd op een parcours dat je goed kent, visualiseer dat je dit aankunt, en misschien verruim je zo week na week je comfortzone. Intervaltraining kan helpen om je grenzen te verleggen. De training wordt zwaarder, maar de wedstrijd voelt makkelijker.

Maar merk je signalen die wijzen op vermoeidheid of een risico op een blessure, luister dan naar je lichaam en zorg er goed voor.

Je kunt later altijd nog eens met de centrale gouverneur overleggen…