10 najlepszych dokumentów o bieganiu

Finding Traction (2014)

Dokument śledzi losy Nikki Kimball, legendy ultratrailu, która próbuje pobić kobiecy rekord na szlaku Appalachów. Na trasie liczącej 435 kilometrów kamera niezależnej reżyserki Jaime Jacobsen pokazuje nie tylko sportowy wyczyn, lecz także psychiczne zmęczenie i napięcia w zespole. Film bez upiększeń odsłania chwile zwątpienia, dalekie od klasycznej, heroicznej narracji. Finding Traction zdobył między innymi nagrodę na Banff Mountain Film Festival. To surowy, intymny dokument, w którym aspekt ludzki jest równie ważny jak wynik sportowy.

Transcend (2014)

Transcend opowiada prawdziwą historię Wesleya Korira, kenijskiego maratończyka, który z biednego dzieciństwa w Dolinie Riftu trafił do światowej czołówki, a następnie został politykiem. Dokument śledzi jego drogę od kenijskich szos, przez międzynarodowe maratony, po działalność na rzecz lokalnej społeczności. Korir zasłynął między innymi zwycięstwem w maratonie bostońskim w 2012 roku, który ukończył w czasie 2:12:40, zaledwie kilka miesięcy przed rozpoczęciem kariery politycznej. Film pokazuje także drugą stronę kenijskiego snu, często przedstawianego w wyidealizowany sposób.

Run Free: The True Story of Caballo Blanco (2014)

Ten dokument jest hołdem dla Micaha True, znanego jako Caballo Blanco, legendarnej postaci świata ultra i inspiracji dla książki Born to Run Christophera McDougalla. Film opowiada o jego poszukiwaniu wolności, sprzeciwie wobec niektórych oblicz współczesnego biegania i głębokiej więzi z Tarahumarami. Historia nabiera nieoczekiwanego wymiaru po tragicznej śmierci Micaha w Nowym Meksyku w 2012 roku. To coś więcej niż film o bieganiu: trafna refleksja nad jego sensem. Dokument inspirujący i zapadający w pamięć.

The Barkley Marathons: The Race That Eats Its Young (2014)

Prawdopodobnie najbardziej kultowy dokument o bieganiu, jaki kiedykolwiek powstał. Zabiera widza do absurdalnego i bezlitosnego świata Barkley, tajnego ultramaratonu wymyślonego przez enigmatycznego Lazarusa Lake’a. Start ogłaszany dźwiękiem muszli, brak oficjalnej strony i mediów społecznościowych, garstka finiszerów… Bieg zbudował swoją legendę na surowej, niemal brutalnej autentyczności. Połączenie humoru i bezwzględności podbiło publiczność daleko poza środowiskiem biegowym. Film zdobył wiele festiwalowych nagród i umocnił światową legendę zawodów, które wciąż odbywają się naprawdę. Dopóki czuwa nad nimi Lazarus…

Where Dreams Go to Die (2012)

Ten dokument również zabiera nas na Barkley. Film towarzyszy Gary’emu Robbinsowi podczas próby ukończenia zawodów. W bezlitosnym scenariuszu, wiernym legendzie tego biegu, kanadyjski biegacz przekracza linię mety kilka sekund po limicie… Później mówił o „najbardziej bolesnym doświadczeniu w swoim życiu”. Dokument Ethana Newberry’ego jest twardy, zupełnie jak Barkley. Perła kina doceniona przez miłośników biegania.

Free to Run (2016)

Łącząc historię z manifestem, Free to Run pokazuje emancypację biegania od lat 60., od Nowego Jorku po alpejskie szlaki. Szwajcar Pierre Morath, sam będący biegaczem, stworzył piękny dokument, będący prawdziwym hołdem dla tego sportu. Marathons.com miało okazję porozmawiać z reżyserem w styczniu 2025 roku. Film przypomina pierwsze wielkie postacie biegania, takie jak Kathrine Switzer i Steve Prefontaine, które na trwałe zmieniły tę dyscyplinę. Prezentowany i nagradzany na wielu międzynarodowych festiwalach, może zainteresować nie tylko biegaczy.

Running the Sahara (2007)

Narratorem filmu jest Matt Damon. Dokument opowiada o niezwykłym przejściu Afryki na piechotę przez Raya Zahaba, Charlie’ego Engle’a i Kevina Lina. W ciągu 111 dni, pokonując ponad 6000 kilometrów, przemierzają sześć państw od Atlantyku po Morze Czerwone: Senegal, Mauretanię, Mali, Niger, Libię i Egipt. W Libii wszystko omal nie skończyło się dla trzech biegaczy i ekipy filmowej z powodu problemów dyplomatycznych.

Spirit of the Marathon I & II (2007 / 2013)

Oba filmy opowiadają o maratonie w Chicago, pokazując bardzo różne sylwetki, od elity po anonimowych amatorów. Pierwsza część spotkała się z dużym uznaniem publiczności i amerykańskiej prasy po premierze w 2007 roku. Kilku uczestników po raz pierwszy przekracza metę pod okiem kamery Jona Dunhama, autora kilku dokumentów o bieganiu, w tym Boston (2017), który również mógłby znaleźć się w tym zestawieniu. Druga część poszerza perspektywę o inne kultowe maratony. Oba filmy stały się klasykami.

Breaking2 (2017)

Wyprodukowany przez Nike film Breaking2 dokumentuje próbę złamania bariery dwóch godzin w maratonie. Kamera towarzyszy Eliudowi Kipchoge, Lelisie Desisie i Zersenayowi Tadesemu w ultranaukowym podejściu do wyniku sportowego. Amerykańska marka zapewne liczyła na więcej. Film miał udokumentować długo wyczekiwany wyczyn, ale Kipchoge przegrał z celem o zaledwie 25 sekund, zapowiadając jednak swój historyczny, choć nieuznany oficjalnie rekord dwa lata później. Ten mocno nagłośniony dokument reklamowy wzbudził zarówno podziw, jak i dyskusje.

Unbreakable: The Western States 100 (2012)

Dokument opowiada o legendarnej edycji Western States 100 z 2010 roku, w której rywalizowały cztery legendy ultra: Anton Krupicka, Geoff Roes, Hal Koerner i Kilian Jornet. Trzech z nich stanęło na podium tej niezwykłej edycji, której napięcia trudno szukać gdzie indziej. Po ponad 160 kilometrach biegu zwycięzcę, Geoffa Roesa, od drugiego na mecie, niezrównanego Antona Krupicki, dzieliło zaledwie 6 minut. Unbreakable jest często uznawany za najlepszy film, jaki kiedykolwiek powstał o ultratrailu. Na trwałe przyczynił się do międzynarodowej sławy Western States.