‘26.2 to Life’: rennen naar verlossing

‘Ik beschouw hen als mijn familie’, zegt Markelle Taylor, de beste loper van de 1,000 Mile Club, die in 2005 werd opgericht door Franklin Ruona . Deze vereniging, waarin coaches en lopers samenkomen, is allesbehalve alledaags. De leden zijn gedetineerden in de Californische San Quentin-gevangenis. De meesten zijn veroordeeld voor moord en zitten lange straffen uit, die mogelijk worden verkort wanneer ze voorwaardelijke vrijlating aanvragen.

Aan het begin van de film zien we dat sommige aanvragen worden afgewezen, voordat ze in de laatste minuten van de documentaire opnieuw worden bekeken. Niets ligt vast, maar de film werpt ook de vraag op wat het nut is van levenslange straffen wanneer sommige veroordeelden inmiddels rehabiliteerbaar lijken. Van de 45 clubleden die al zijn vrijgelaten, is niemand opnieuw de fout ingegaan. Een veelzeggend cijfer, dat laat zien hoe sterk het deel uitmaken van een sportief collectief levens kan veranderen en een grote maatschappelijke impact kan hebben.

Dat de wekelijkse trainingen zo’n belangrijke plaats innemen in het leven van de gedetineerden, komt doordat ze worden gegeven door coaches die zich volledig inzetten en deze mannen in de eerste plaats als runners zien, en als niets anders. Voor sommigen, die maar weinig bezoek krijgen, is de training op vrijdag, en om de week ook op maandag, een lichtpunt in de duisternis. Een moment waarop ze zich echt onderdeel voelen van een gemeenschap.

Rahsaan Thomas, de laatste finisher van de marathon en inmiddels actief als journalist binnen de gevangenis, benadrukt het belang van de vrijwilligers van de 1,000 Mile Club: ‘Er is een oud Indiaans gezegde: wie denkt dat hij geen deel uitmaakt van de stam, gedraagt zich alsof hij geen familie heeft. Bij hen voel je dat je bij de stam hoort.’ En hij is lang niet de enige die dat gevoel deelt. Ook Tommy Lee Wickerd spreekt over die behoefte om ergens bij te horen. Hij benadrukt wat het collectief onderscheidt: het is geen gang, maar een omgeving waarin hij wordt omringd door ‘goede mensen’. ‘Hier word ik omringd door coaches die als mijn moeder en vader zijn’, vertelt hij in de documentaire. Hij beseft dat hij hier wordt gezien als meer dan zijn misdaden en zijn status als gevangene.

De marathon van de verlossing in 105 rondes

Geen lange aanloop: het centrale onderwerp van de film, de marathon, komt meteen in beeld. Na ongeveer tien minuten zetten de lopers zich in beweging voor 105 duizelingwekkende rondes op een ongeschikt parcours met een verraderlijke ondergrond. Het kronkelige traject dwingt hen voortdurend te zigzaggen tussen de andere gevangenen op de binnenplaats. En daar blijft het niet bij. Na amper twee minuten klinkt er een alarm, waardoor alle deelnemers moeten gaan zitten. De pauze duurt zeven minuten en dertig seconden, voordat ze weer verder mogen. Een abrupte onderbreking die laat zien hoe de gevangenisrealiteit zelfs tijdens een evenement als dit haar stempel blijft drukken.

Om de afstand vol te houden, trainen de gedetineerden al een jaar, en soms langer, afhankelijk van het moment waarop ze bij de club kwamen. Stap voor stap leerden ze de inspanning te verdragen: eerst een halve marathon uitlopen, daarna twee uur hardlopen zonder te wandelen, vervolgens 30 kilometer halen en pas dan de koningsafstand aangaan. Op deze frisse, zonnige ochtend in november begeleidt het kleine coachteam hen zoals bij elke officiële wedstrijd: doorkomsttijden noteren, aanmoedigen en drinken uitdelen. Deze vrijwilligers, de drijvende kracht achter het unieke initiatief, organiseren elk jaar deze marathon als geen andere. Sommige lopers doen opnieuw mee om hun record aan te scherpen, terwijl anderen vooral waarde hechten aan het gezamenlijke project. Zoals Larry, die de eerste gevangene werd die in San Quentin vijf marathons uitliep, in een wedstrijd die jaarlijks maar door ongeveer twaalf deelnemers wordt voltooid.

Drie verweven verhalen rond die beroemde 26,2 mijl

In de documentaire staan drie gedetineerden nadrukkelijk centraal. Om te beginnen Markelle Taylor, de snelste loper van de groep, die mikt op een tijd onder de drie uur. ‘Ik ben gaan hardlopen om gefocust te blijven op mijn doel: naar buiten komen, mijn vrijheid terugkrijgen’, vertelt hij. Wanneer hij de finish passeert, hebben de meeste andere deelnemers nog maar de helft van de afstand afgelegd. Hij vertelt over de gewelddadige daad die hem in de gevangenis deed belanden en haalt herinneringen op aan een jeugd die door geweld werd getekend. Ondertussen zien we hem na 19,5 kilometer doorkomen in 2 uur en 20 minuten. Houdt hij het tempo van drie uur vol? Of moet hij het op een dag, in een andere setting, opnieuw proberen?

Een heel ander profiel is dat van Rahsaan Thomas, journalist binnen de gevangenis, actief in een herstelrechtgroep en voortdurend bezig met zijn vele taken. ‘Ik heb twee keer levenslang gekregen. Ik kom nooit meer thuis. Maar in plaats van me door woede te laten opvreten, zet ik die liever om in energie’, zegt hij. Ik hoop dat ik vrijdag de marathon overleef. Als je zeven uur over hebt, kun je het misschien met eigen ogen zien.’ Rahsaan loopt minder warm voor hardlopen dan zijn ploeggenoten en traint slechts twee keer per week. Toch wil hij de 42,195 kilometer volbrengen. Nadat hij na 15 mijl een tussentijd van 3:35:16 heeft laten noteren, rijst de vraag of hij genoeg energie en mentale kracht overhoudt om de wedstrijd uit te lopen.

Tot slot is er Tommy Lee Wickerd, die er het meest omringd uitziet, met een vrouw die op het scherm nadrukkelijk aan zijn zijde staat. Voor hem is de marathon vooral een ontsnapping aan het dagelijkse gevangenisleven. ‘Ik ben gaan hardlopen omdat ik er niet van houd om te blijven zitten en over de gevangenis te praten. Het zijn altijd dezelfde verhalen, met andere mensen.’ Naast de sportieve uitdaging ziet hij hardlopen als een manier om zijn emoties te kanaliseren. ‘Ik ben nergens meer boos om. En als ik dat wel ben, ga ik hardlopen’, geeft hij toe. Op dit geïmproviseerde ‘parcours’ voelt hij zich duidelijk thuis: na 23,4 mijl staat de klok op 3:25:21.

Aan de hand van deze drie levensverhalen laat de film zien hoe de voorbereiding op een marathon levens kan veranderen. Sport wordt hier een hefboom voor persoonlijk herstel, maar ook een middel dat bredere vragen over het gevangenissysteem oproept. Het initiatief ontstond in de Californische San Quentin-gevangenis en heeft sindsdien andere Amerikaanse instellingen geïnspireerd. ‘26.2 to Life’ biedt een zeldzame blik op mannen die tot levenslang zijn veroordeeld en achter de muren blijven rennen richting verlossing.