Binnenkijken bij Pôle Athlétisme Bretagne in Cesson-Sévigné met sportpsycholoog Alexandre Lejeune

In 2004 verplichtte het Franse ministerie van Jeugd en Sport alle geselecteerde topsporters om een SMR-onderzoek (reglementaire medische monitoring) te ondergaan. Dat moest twee maanden na hun instroom in een topsportstructuur gebeuren. In de praktijk wordt die verplichting soms nogal oppervlakkig ingevuld. Door tijdgebrek of een gebrek aan belangstelling voor psychologische begeleiding kiezen sommigen voor een eenvoudige vragenlijst over overtraining, die ze van de arts meekrijgen, in plaats van een afspraak van maximaal anderhalf uur met een psycholoog.

De voormalige directeur die zich inzet voor mentale gezondheid

Van de 23 centra die Frankrijk telt, wijkt Pôle Espoir Athlétisme Bretagne in Cesson-Sévigné enigszins af van de norm. Het SMR-onderzoek wordt er elk jaar uitgevoerd bij alle nieuwe atleten. « Zo krijg ik als het ware een ‘identiteitskaart’ van de atleet », vertelt Alexandre Lejeune. In 2012 werd hij benaderd door Jonathan Baleston-Robineau, directeur van het centrum van 2013 tot 2023, die al oog had voor deze problematiek.

In die tijd was gestructureerde psychologische begeleiding bijna een gok. De directeur zette alles op alles om zijn atleten steun te bieden in een bepalende fase van hun identiteitsontwikkeling en hen tegelijk instrumenten voor mentale training aan te reiken. « Ze vertrekken van thuis en gaan op internaat wonen. Dat verandert hun vertrouwde omgeving behoorlijk », benadrukt de psycholoog over deze middelbare scholieren. Daar zat precies de vernieuwing: meer dan tien jaar geleden middelen vrijmaken voor die dimensie moet een flinke strijd zijn geweest, of op zijn minst getuigen van een sterke betrokkenheid van de toenmalige directeur.

Tijdens die eerste sessie wordt bekeken hoe evenwichtig het hele systeem rond de atleet is, om « te weten hoe hij zich voelt in zijn vel, los van zijn spikes ». Soms moet er op persoonlijk vlak worden doorgegraven voordat de prestaties kunnen volgen. Meestal brengt het onderzoek de sterke en kwetsbare punten in kaart, over alle pijlers van het sportleven heen. De twee invalshoeken, die van psycholoog en die van mental coach, vullen elkaar aan. Toch kunnen hun doelstellingen soms botsen door de timing die de wedstrijdkalender oplegt.

Het dagelijks leven van jonge atleten

Vandaag verdeelt Alexandre Lejeune zijn tijd tussen het centrum van Clairefontaine, waar hij jonge voetballers begeleidt, en Cesson-Sévigné, waar de atleten naar school gaan en op internaat verblijven. Daar komt hij twee keer per week langs. Zijn rol is essentieel om het welzijn van de jonge sporters te bewaken, ook al doet niet iedereen op dezelfde manier een beroep op hem.

Sommigen grijpen zijn aanwezigheid aan om meer persoonlijke onderwerpen te bespreken. Anderen, de meerderheid, komen op zoek naar handvatten om beter te presteren. « Negen van de tien keer schrijven ze me wanneer ze onder hun niveau hebben gepresteerd. Dan zeggen ze: ‘Het lukt me niet meer, ik wil mijn wedstrijdstress beter beheersen’», vertelt de man die dan zijn pet van mental coach opzet, zonder die van psycholoog af te zetten. Maar ik ben aangenaam verrast door de lichting van dit jaar. Er zijn behoorlijk wat vragen over hun relatie met hun lichaam, hun zelfbeeld of hun liefdesleven… »

Ondanks de uitleg aan het begin van het jaar, waarin hij nieuwe atleten aanspoort om vóór het beslissende moment bij hem langs te komen, blijven lastminutecalls binnenkomen. « Ik waarschuw ze: zie mentale training niet als een snoepje, als een soort magische formule », zegt hij. Toch krijgt hij een week voor de Franse kampioenschappen nog verzoeken van scholieren die hij nog nooit heeft gesproken. Meestal wachten die jongeren tot het probleem zich aandient voordat ze om hulp vragen. Soms zoeken ze de psycholoog pas heel laat op, bijna te laat. Het probleem is die reflex van sporters, misschien sterker dan bij de gemiddelde bevolking, om te denken: « ik moet sterk zijn, ik red me wel alleen ». Een monumentale vergissing, want de meesten beseffen niet hoeveel energie het kost om alles op te kroppen.

De vraag komt vooral van de atleten zelf, maar soms stappen ook trainers naar de psycholoog. Zij staan elke dag dicht bij de jongeren en vragen dan om een gesprek, dat Lejeune soms met z’n drieën organiseert. Er zijn veel waarschuwingssignalen: vermoeidheid, een gebrek aan energie en tonus, tegenvallende prestaties, isolement of signalen van andere atleten die aan de bel trekken. « ‘Een bepaald meisje zet die stap niet, maar misschien moeten we haar toch een bericht sturen. Ze doet het zelf niet, terwijl ik heb gezien dat ze niets meer eet in de kantine’ », illustreert de zorgprofessional. Eetstoornissen duiken in de middellange afstanden geregeld op en kunnen het team van het centrum alert maken. Omdat ouders hun kinderen alleen in het weekend zien, kan Lejeune op afstand met hen overleggen om hen over bepaalde situaties te informeren, maar altijd met toestemming van de jongere.

Waarom deze begeleiding onmisbaar is?

Mentale training wordt tegenwoordig voor van alles ingezet. Iedereen ziet er wel een manier in om prestaties op te krikken. De jonge atleten van dit centrum krijgen begeleiding op maat, iets wat sporters die bij hun club blijven en niet op internaat gaan niet hebben. De ruimte voor gesprek die Alexandre Lejeune biedt, wordt afgestemd op elke hulpvraag. Hij en de jongere die tegenover hem zit, bespreken niet zomaar elk onderwerp, los van de sportieve kalender. Vaak laat hij de atleet aan het einde van de sessie zelf bepalen wanneer de volgende afspraak plaatsvindt, in overleg met hem.

Sommigen voelen in de eerste maanden na hun komst geen behoefte aan psychologische ondersteuning. « Ze komen binnen vanuit de houding dat ze zelfvertrouwen hebben. Dat is niet per se zo, maar daardoor vragen ze ook niet meteen om hulp. Sommigen gaan door tot ze tegen een muur lopen », legt hij uit. Zolang de mislukkingen zich niet opstapelen of blessures hen niet beletten te trainen, en ze zelf geen verband leggen met hun mentale toestand, zien ze het nut van een consult niet in. « Een blessure kan een gelegenheid zijn om te werken aan dingen waar ze in het dagelijks leven, wanneer ze volledig op prestaties gericht zijn, geen tijd voor hebben. Het is een bevoorrecht moment, maar het komt heel zelden voor dat ik in zo’n situatie word ingeschakeld. »

Voor anderen, zoals Agathe Guillemot, momenteel de beste Franse loopster op de 1500 meter, maakt mentale begeleiding niet per se het verschil. « Toen ze bij het centrum kwam, beschikte ze al over bijzonder veel mentale bagage », legt Alexandre Lejeune uit. Wie het nut van de sessies ervaart, wil de begeleiding na het vertrek soms voortzetten. « Het kan een vervolg krijgen. Of ik hoor twee of drie jaar niets meer», vertelt de specialist. En dan komen ze terug ». Dit jaar pakte een voormalige « patiënt» de begeleiding opnieuw op. Hij had het gevoel nooit meer te hebben gevonden wat ze samen hadden opgebouwd.