Catharsis tijdens het hardlopen: mythe of doeltreffende methode?

Sommigen slaan liever op de kussens van de bank, terwijl ze hun stembanden aan flarden schreeuwen en de buren het maar moeten verdragen. Anderen trekken hun hardloopschoenen aan en vertrekken als bezetenen. Maar zijn sport en vooral hardlopen doeltreffende remedies tegen de problemen die we in ons privé- of beroepsleven tegenkomen? Kan hardlopen voor catharsis zorgen?

Catha… Catharen… wat?

Het woord ‘catharsis’ komt van het Griekse katharsis , dat staat voor zuivering, reiniging, het scheiden van goed en kwaad. Catharsis verwijst dus naar het loslaten van negatieve emoties, wat gepaard gaat met een positieve verandering in het leven van de betrokkene. In de psychoanalyse is het een therapeutisch middel waarmee de arts de patiënt helpt om verdrongen emotionele trauma’s los te laten. Het gaat er dus om kwijt te raken wat ons belast: stress, spanning, woede, irritatie, angst… Er zijn verschillende manieren om catharsis te bereiken. Naast psychiatrische therapie kun je praten met een vriend, naar muziek luisteren, opschrijven wat je voelt of gaan sporten. Hoe kan lichaamsbeweging helpen om vrede te sluiten met jezelf en met anderen?

Actie tempert emotie

Mental coaches weten het al langer: om een emotie te kanaliseren, bijvoorbeeld voor een wedstrijd, kun je beter actief zijn. Door je lichaam in beweging te brengen, leer je mentale spanning beter hanteren. Je gedachten zijn bezig met de actie van het moment, in plaats van met de angst voor de wedstrijd van morgen. Ook wanneer je blijft piekeren, kan een rondje hardlopen helpen om rustiger te worden. Vaak blijven de gedachten tijdens de eerste minuten van de training nog rondcirkelen, maar al snel zwakken ze af en verdwijnen ze volledig. Daarvoor in de plaats komt de focus op de activiteit die je uitvoert. In die zin geeft hardlopen een zeker gevoel van welzijn, omdat het piekeren stopt. Het effect is nog sterker als je mindful kunt hardlopen: je concentreert je op het moment zelf en op alle gewaarwordingen die je ervaart, zoals de lucht op je gezicht, de warmte op je armen, de geur van de natuur en de kleur van de bloemen en de lucht… Door verbinding te maken met het ‘hier en nu’ laat je negatieve emoties en terugkerende gedachten los.

Hardlopen is een duursport en zorgt ook voor een beter gevoel doordat het de aanmaak van endorfine stimuleert, de bekende hormonen waar je al snel afhankelijk van wordt omdat ze zo’n plezierig gevoel opwekken. Door regelmatig een shot endorfine te nemen, krijg je de indruk dat hardlopen je helpt om je beter te voelen. Als je lang of intensief genoeg loopt, zorgt de inspanning bovendien voor vermoeidheid, wat de slaap bevordert. Daardoor herstel je beter en voel je je over het algemeen fitter. Problemen zijn makkelijker het hoofd te bieden als je beter uitgerust bent.

Om obstakels in het leven te overwinnen, storten sommige mensen zich volledig op het hardlopen. Trainen wordt een prioriteit, omdat de activiteit zorgt voor het welzijn dat ze missen: zolang ze lopen, vergeten ze hun problemen. De training vormt een soort pauze in het leven waaruit hun zorgen, problemen en angsten voortkomen. Dus gaan ze steeds vaker en steeds langer lopen, zodat dit moment buiten de tijd, buiten de ‘echte’ wereld, een steeds groter deel van hun leven inneemt. Is er dan echt sprake van catharsis? Of vluchten ze gewoon, zonder zichzelf werkelijk te zuiveren?

En als het nu eens een mythe was?

Veel hardlopers zeggen dat hardlopen hun therapie is geweest. Dat het hen hielp een moeilijke periode door te komen, ernstige problemen te overwinnen en zich te bevrijden. Soms heeft het hen zelfs gered. Enkele bekende voorbeelden illustreren de reddende rol die hardlopen kan spelen. Maar houden we onszelf daarmee niet voor de gek? Weigeren we niet te kijken naar wat er werkelijk schuilgaat achter het, soms excessieve, hardlopen? Hardlopen heeft veel gezondheidsvoordelen, maar kan ook schadelijke gevolgen hebben: blessures, eetstoornissen, overtraining, sociale en familiale isolatie, bewegingsverslaving…

Wie de voordelen van hardlopen voor de mentale gezondheid benadrukt, heeft desondanks deels gelijk. Sport creëert tegelijk een uitlaatklep voor het lichaam en tijd voor jezelf, waarin je opnieuw verbinding maakt met jezelf, je lichaam en je gewaarwordingen. Zonder je hoofd per se te bevrijden van zorgen en gepieker, biedt hardlopen een pauze in de maalstroom van gedachten en emoties. Als je tevreden bent over de training, voegt die bovendien een beloning toe aan het geheel, een reden om trots op jezelf te zijn. Hardlopen brengt iets positiefs in een circuit dat door negativiteit wordt beheerst.

Maar zorgt hardlopen daarmee ook voor catharsis? Dat valt nog te bezien. Onderzoek heeft aangetoond dat yoga, meditatie en ademhalingsoefeningen nuttiger kunnen zijn dan hardlopen, fietsen of boksen wanneer je woede probeert te kalmeren. Anders gezegd: als je bijzonder kwaad bent, verdienen rustige activiteiten de voorkeur boven activiteiten die je opwinding nog verder verhogen. Voel je je geïrriteerd, dan is twee uur gaan hardlopen misschien niet het beste idee. Als je bovendien de neiging hebt jezelf voortdurend naar beneden te halen en kampt met een schrijnend gebrek aan zelfvertrouwen, is het waarschijnlijk evenmin verstandig om in groep te gaan lopen of op een plek waar je jezelf met anderen gaat vergelijken. Je vindt dan al snel allerlei redenen om te blijven piekeren en je niet beter te voelen. Nog een voorbeeld: wie een gespannen situatie binnen de relatie zo vaak mogelijk ontvlucht door te gaan hardlopen, houdt de spanningen waarschijnlijk in stand en kan de afstand tussen beide partners zelfs vergroten. Voor de loper mag de tijd buiten een welkome adempauze zijn, maar thuis kunnen verbondenheid, communicatie en rust er juist onder lijden. De voorbeelden zijn legio en er zijn talloze echte situaties te bedenken. Verkeerd ingezet kan hardlopen ronduit contraproductief zijn.

© STADION-ACTU

Tot slot is het moeilijk om de knoop door te hakken: is catharsis tijdens het hardlopen een mythe of werkelijkheid? Een algemeen antwoord bestaat niet, omdat alles afhangt van de persoon en van het soort probleem dat je met sport probeert te verzachten. Waarschijnlijk moet iedereen zelf ontdekken wat hardlopen kan bieden, zonder te vergeten dat overdaad vaak neerkomt op vluchten, verdoving of zelfs weigeren de realiteit onder ogen te zien. Onmiskenbaar: hardlopen om je problemen te vergeten lost niets op en lijkt eerder op de kortstondige roes van een verslaafde. Hardlopen kan daarentegen perfect deel uitmaken van een bredere aanpak om je beter te voelen. Dan is het echt een ‘gezondheidssport’ in al haar dimensies: lichamelijk, mentaal en sociaal. Het kan ook een stap zijn in een herstelproces, op voorwaarde dat je het als zodanig beschouwt en niet als einddoel.

Lees ook

➜ Lees ons artikel: ‘ Stap voor stap: samen trekken vrouwen opnieuw hun hardloopschoenen aan’