Hardlopen: ons grote onderzoek naar de groei van het aantal lopers

Van de postmoderniteit naar de transmoderniteit

Duizelingwekkende cijfers. Volgens het Observatoire du running trokken in 2025 meer dan 12 miljoen Fransen hun hardloopschoenen aan. Om de groeiende populariteit van deze sport te begrijpen, ‘moeten we terug naar de jaren 70’, zegt Olivier Bessy, onderzoeker bij het laboratorium TRanstions Energétiques et Environnementales (TREE) en specialist in hardlopen. ‘Deze sport doorbreekt de codes. Vrouwen beginnen te lopen. Er ontstaat een nieuwe verhouding tot het lichaam, met een nieuwe manier om jezelf als sporter te zien. Het gaat om het stillen van je behoefte aan vrijheid en autonomie’, vult de inwoner van Pau aan. ‘Een levensstijl, een engagement in de wereld, een manier van leven’, vat zijn collega David Le Breton samen, emeritus hoogleraar sociologie aan de universiteit van Straatsburg.

Aan het einde van de twintigste eeuw, in de jaren 90, maakt de hypermoderniteit haar intrede na de postmoderniteit. Een verschuiving die de nadruk legt op extreme praktijken. ‘De motivaties van de eerste revolutie blijven bestaan. Die van de tweede komen erbij. Ze vervangen de eerste niet’, waarschuwt Olivier Bessy, zelf een begenadigd atleet. ‘Minder mensen voelen zich hierdoor aangesproken. Het doel is hier een ervaring beleven, je levend voelen, er voordelen uithalen, flirten met de dood zoals bij ultramarathons’, zegt de man die drie keer deelnam aan de Diagonale des fous. Het motto ‘sneller, hoger, verder’ krijgt dan zijn volle betekenis. ‘Een marathon is een spel met pijn. Je stelt je bewust bloot aan inspanning die plezier geeft, omdat je er zelf voor kiest’, vervolgt zijn collega.

De derde periode, de transmoderniteit, zou volgens Olivier Bessy zijn begonnen met de subprimecrisis van 2008. Die nodigt uit tot een kritische blik op de betekenis van running. ‘Er ontstaat een nieuwe verhouding tot anderen en tot de omgeving, ergens tussen confrontatie en onderdompeling. Wedstrijden dragen bij aan de vorming van onze identiteit’, merkt de auteur van Courir – de 1968 à nos jours op. ‘Deze fase is hybride en soms zelfs incoherent, gevangen tussen logica’s van versnelling en vertraging, en tussen minimalistische praktijken en maximalisering.’

© Olivier Bessy © Étienne Follet

‘Het passief geworden lichaam laat van zich horen’

David Le Breton windt er geen doekjes om. ‘De mensheid zit. Achter de computer, achter het stuur van de auto. Het lichaam vraagt om inspanning, om fysieke betrokkenheid’, zegt hij terwijl hij op het punt staat naar het zuiden te vertrekken om daar te gaan wandelen, zijn toevluchtsoord. ‘De mobiele telefoon verwoest ons leven.’ Om aan die immobiliteit te ontsnappen, wenden Fransen zich tot hardlopen, om ‘een vorm van vrijheid te vinden’. Die behoefte ontstond tijdens de coronacrisis en is nooit verdwenen. ‘Veel mensen liepen binnen de kilometer die ons was toegewezen’, herinnert de antropoloog zich.

Sinds enige tijd stelt Olivier Bessy een dubbelzinnigheid vast in de manier waarop deze sport wordt beoefend. ‘De waarden van de hypermoderniteit worden ter discussie gesteld. Sommigen pleiten voor soberheid en eenvoud, soms zelfs door hardlopen te boycotten. Dat zijn bijna filosofische keuzes. Tegelijkertijd worden we onder druk gezet om te consumeren. Hardlopen kost geld. Wegwedstrijden worden steeds duurder. Het is een afspiegeling van onze samenleving: paradoxaal en tegenstrijdig.’

De auteur, die in juli zijn boek Courir Sans limites – La révolution de l’Ultra-trail (1990-2025) publiceert, benadrukt ook het groeiende belang van sociale media. ‘We zijn voortdurend bezig onszelf met anderen te vergelijken. Sommigen huren zelfs een haas in. Strava is daar het ultieme voorbeeld van. Sommige mensen lopen voor de blik van anderen. Dat is het massa-effect.’ ‘Sociale media belichamen een wereld van de ander zonder anderen. Ze bezweren die anderen door hen te reduceren tot tekens, terwijl ze het contact beheersen, zonder verantwoordelijkheid tegenover hen en zonder gehinderd te worden door hun aanwezigheid’, schrijft David Le Breton in zijn in 2024 verschenen boek La fin de la conversation ? – La parole dans une société spectrale.

© David Le Breton

Sociale diversiteit, een mythe?

Als we getuige zijn van het ‘einde van een beklemmend tijdperk’, met een ‘verandering in het beeld van het stachanovistische hardlopen’, wie luistert dan het vaakst naar de roep van het asfalt? ‘Hardlopen vereist een georganiseerd dagelijks leven. De talloze beroepen waarin je stilzit, verlangen ernaar opnieuw het kloppende hart van de wereld te voelen’, stelt David Le Breton. ‘De drang naar prestaties die mensen uit de meest bevoorrechte sociaal-professionele groepen in hun werk ervaren, vertaalt zich ook naar het hardlopen’, vervolgt Olivier Bessy.

‘Bij de Marathon de Paris ligt het aandeel mensen uit de hogere sociaal-professionele categorieën hoger dan in de rest van Frankrijk.’ Bij de Ultra-Trail du Mont-Blanc in Chamonix is de sociale mix nog minder zichtbaar, ‘alleen de bovenlaag’. Het imago van het evenement biedt iedereen de kans er voordeel uit te halen. ‘We zullen over hun avonturen vertellen, mensen ontmoeten en afspraken maken voor toekomstige wedstrijden’, zegt David Le Breton opnieuw. ‘Er is geen zelf zonder de ander.’

Tussen de zoektocht naar prestaties, plezier en geluk biedt hardlopen het mooiste wat er is: vrijheid. Een vrijheid die voortdurend verandert, mede door sociale media en hardloopapps. Die brengen de ‘hedendaagse hyperindividu’ ertoe ‘zijn fysieke en menselijke omgeving als iets bijkomstigs waar te nemen’ (La fin de la conversation ? – La parole dans une société spectrale, David Le Breton).

Klaar om je aan te sluiten bij de meer dan 12 miljoen Franse hardlopers? Wil je beginnen, maar heb je nog niet alle tips in huis? Geen probleem, Marathons.com heeft een lijst samengesteld met de 10 fouten die je bij het hardlopen moet vermijden.

Klaar om je aan te sluiten bij de meer dan 12 miljoen Franse hardlopers? Wil je beginnen, maar heb je nog niet alle tips in huis? Geen probleem, Marathons.com heeft een lijst samengesteld met de 10 fouten die je bij het hardlopen moet vermijden.