In beweging voor verandering: een avond over gezondheid in Valenciennes

Nu lichaamsbeweging wordt erkend als een belangrijke pijler van de volksgezondheid en een concrete hefboom voor de ecologische transitie, bracht de avond die Uni-Vert Sport dinsdag 18 november in Valenciennes organiseerde een publiek samen dat wilde begrijpen hoe sport onze levensstijl kan helpen veranderen. Films, interactieve workshops en een panelgesprek vormden een rijk programma, stevig verankerd in de lokale realiteit en gevoed door bijdragen van professionals uit de sport, de wetenschap en het milieubeleid. Centraal in de gesprekken stond de ervaring van Nicolas Vandenelsken, die 100 marathons in 100 dagen liep. Zijn avontuur werd een aanleiding om de verbanden tussen menselijke gezondheid, de gezondheid van ecosystemen en sportbeoefening onder de loep te nemen.

Terugblik op de avond van 18 november in Valenciennes

Vanaf 17.30 uur verzamelden de eerste deelnemers zich voor speelse workshops en een fotokwiz met de titel 100 marathons vus du ciel. Die diende als kennismaking met de wereld van eco-avonturier Nicolas Vandenelsken. Om 19 uur ging de film- en ontmoetingsavond officieel van start. Een kwartier later volgde de vertoning van 100 marathons vus du cœur, een film van Jérôme Habasque. De documentaire vertelt het verhaal van de uitdaging om 100 marathons in 100 dagen te lopen en van de innerlijke ontwikkeling die daarmee gepaard ging. Meeslepende beelden, dagelijkse ontmoetingen en luchtbeelden geven vorm aan een verhaal waarin de menselijke kant van het project centraal staat. Het panelgesprek ‘In beweging voor verandering’, gepland om 19.45 uur, vormde het hoogtepunt van de avond.

Aan tafel zaten:
➜ Louison Auger, adjunct-directeur van VAFC (voetbal, National), die de MVO-strategie toelichtte die de club dinsdag 18 december bekendmaakte.
➜ William Michel, MVO-projectmedewerker bij Saint-Amand Handball, een professionele club uit de eerste vrouwencompetitie.
➜ Laura Wallard, docent-onderzoeker aan de Université Polytechnique Hauts-de-France.
➜ Jérôme Habasque, regisseur van 100 marathons vus du cœur
➜ Nicolas Vandenelsken, eco-avonturier

De bijdragen gingen over de plaats van sport in de samenleving, de manier waarop profclubs hun MVO-beleid inmiddels vormgeven en de wijze waarop sportprojecten kunnen uitgroeien tot instrumenten voor educatie en mobilisatie. Vertegenwoordigers van VAFC en Saint-Amand Handball lichtten hun lokale initiatieven toe: duurzame mobiliteit, inclusie, de uitwerking van intern beleid en hun inzet voor milieukwesties.

Wetenschapper Laura Wallard bracht vervolgens een wetenschappelijke blik op onderzoek naar lichaamsbeweging, mobiliteitsgedrag en de gemeten impact daarvan op de volksgezondheid. Ze herinnerde er onder meer aan dat wandelen en fietsen vandaag toegankelijke middelen zijn om chronische ziekten terug te dringen en het welzijn van de bevolking te verbeteren, een conclusie die wordt bevestigd door recente gegevens van Santé Publique France. Om 21 uur ging de avond verder met een hapje en informele gesprekken, zodat deelnemers, vrijwilligers, lokale betrokkenen en toeschouwers de discussie konden voortzetten. Om 21.45 uur sloot de vertoning van Notre Record het evenement af.

Nicolas Vandenelsken, gevormd door 100 marathons in 100 dagen

De aanwezigheid van Nicolas Vandenelsken vormde de rode draad door de avond. De inwoner van Vieux-Condé (59) verwierf bekendheid met zijn uitdaging om in 2022 honderd dagen lang elke dag een marathon te lopen. Een fysieke, logistieke en mentale ervaring die het kader van een sportprestatie ver overstijgt. Zijn aanpak bestaat erin het avontuur om te vormen tot een educatief instrument en een manier om mensen bewust te maken van en te mobiliseren rond milieuvraagstukken en de volksgezondheid. ‘Dit is de tweede vertoning van de film sinds deze zomer, vertelt Nicolas Vandenelsken. De inhoud verrast de toeschouwers soms, omdat ze op basis van de titel een film verwachten die puur over de prestatie gaat. Jérôme Habasque en Mathieu Foubert, de twee regisseurs, hebben juist veel nadruk gelegd op de relatie met de natuur. Voor onszelf zorgen betekent ook voor haar zorgen. Dat is een proces dat ik persoonlijk heb doorgemaakt.’

Tijdens het panelgesprek en in de informele gesprekken ging hij terug naar de drijfveren achter het project: laten zien dat sportbeoefening een toegankelijk en verbindend middel kan zijn om engagement op te nemen. De dagelijkse opeenvolging van 42,195 km was bedoeld als aanleiding om mensen te ontmoeten, gebieden te doorkruisen en concreet te tonen dat een andere levensstijl, in dit geval actieve mobiliteit, deel kan worden van een langetermijnverandering zonder te vervallen in een prestatie die alleen voor topsporters is weggelegd. De film 100 marathons vus du cœur, die aan het begin van de avond werd vertoond, documenteert die aanpak. We volgen het dagelijkse ritme van de uitdaging, de gesprekken met inwoners, de vermoeidheid en de oplossingen die werden gevonden om het avontuur honderd opeenvolgende dagen vol te houden. Regisseur Jérôme Habasque legt de nadruk op de gevoelige kant van het project: de landschappen, toevallige ontmoetingen en de vrijwillige eenvoud die de hele ervaring draagt. Nicolas Vandenelsken plaatst zijn acties binnen het concept ‘One Health’, dat uitgaat van de onderlinge afhankelijkheid van de menselijke gezondheid, de gezondheid van dieren en die van ecosystemen.

Door hardlopen als vervoermiddel te kiezen, de nabijheid te verkiezen en de voordelen van een band met de natuur te benadrukken, maakt hij dat principe tastbaar. Volgens hem zijn investeringen in actieve mobiliteit, natuurgebieden en buitensporten een collectief antwoord op de huidige gezondheidsuitdagingen: preventie, lagere zorgkosten, levenskwaliteit en samenhang binnen gebieden. Volgens Nicolas heeft de avond van 18 november haar doel bereikt.

Het doel van dit soort evenementen is niet alleen de overtuigden bevestigen, maar juist ook alle doelgroepen aanspreken, ook mensen die minder gevoelig zijn voor de klimaatproblematiek. We moeten absoluut uit de driehoek van passiviteit komen: de situatie waarin burgers wachten op de overheid, de overheid op bedrijven en bedrijven op burgers… Dit soort ontmoetingen is bedoeld om iedereen samen te brengen en met elkaar in gesprek te laten gaan. Ook de aanwezigheid van private bedrijven als partners is een goede zaak. Zo worden ze gedwongen om in beweging te komen en bepaalde keuzes bij te sturen…

Gezondheid, actieve mobiliteit en lokale betrokkenheid

De avond in Valenciennes vond plaats tegen de achtergrond van wetenschappelijke gegevens die de grote rol van lichaamsbeweging in de volksgezondheid bevestigen. Volgens een rapport dat ADEME in september 2025 publiceerde, zouden duizenden sterfgevallen per jaar in Frankrijk kunnen worden voorkomen door lichaamsbeweging die voortkomt uit dagelijkse verplaatsingen te voet. In die schatting zijn de effecten van wandelen op de preventie van hart- en vaatziekten, kanker, diabetes en aandoeningen aan de luchtwegen meegenomen. Gegevens op regionaal niveau laten bovendien zien dat er nog veel winst te boeken valt: 76% van de Fransen woont op minder dan 4 km van een cluster met essentiële voorzieningen, waaronder een supermarkt, middelbare school, arts, apotheek, sportschool en bibliotheek. Die nabijheid zou het gebruik van actieve mobiliteit in theorie kunnen vergemakkelijken, als infrastructuur en gewoonten dezelfde ontwikkeling volgen.

In hetzelfde ADEME-rapport staat dat het aandeel van wandelen in het verplaatsingspatroon, bij een algemene toepassing van de beste huidige praktijken, zou kunnen stijgen naar 31% tegenover 24% nu. Voor de fiets zou dat 8% worden tegenover 3% vandaag. Die prognoses illustreren het gezondheids- en milieupotentieel van overheidsbeleid dat actieve mobiliteit stimuleert. Onderzoek van Santé Publique France uit 2024 versterkt die conclusie: dagelijks tien minuten langer wandelen of fietsen zou de sterfte in grote steden met 3% tot 6% kunnen verlagen.

Volgens Nicolas Vandenelsken moeten goede praktijken, die stap voor stap terrein winnen, verder worden aangemoedigd: ‘Iedereen moet zijn eigen weg afleggen. Ik heb zelf jarenlang in de sportindustrie gewerkt, onder meer voor de Tour de France. Het was echt werk uit passie. Op een bepaald moment begon ik me echter af te vragen wat de betekenis ervan was. In 2019 heb ik, waarschijnlijk niet ver van een burn-out, een beëindigingsovereenkomst getekend. Daarna volgde een periode van zoeken. Persoonlijk heb ik obesitas en vervolgens anorexia gekend, waardoor de zoektocht naar een persoonlijk evenwicht belangrijk werd. In 2021 richtte ik Uni-Vert Sport op, met de wil om een betere relatie tussen ons lichaam en de natuur te bevorderen. Sommige dagen zijn zwaar, maar net als iedereen probeer ik me vast te houden aan de positieve dingen die ik zie. MAIF is een goed voorbeeld van een bedrijf dat zijn omgeving in beweging probeert te krijgen. Onlangs ontwikkelden ze bonussen op basis van ecovoorwaarden, en dat is interessant. Ook het merk VEJA doet positieve dingen. Als consument en burger moeten we hen aanmoedigen om de juiste keuzes te maken.’

© Jérôme Habasque

Lees verder en ontdek Uni-Vert Sport, opgericht door Nicolas Vandenelsken

Uni-Vert Sport, de organisator van het evenement, werkt op het snijvlak van sport, gezondheid en ecologische transitie. Sinds 2021 ontwikkelt de vereniging samen met lokale gebieden nieuwe verhalen die iedereen de kans geven zich in te zetten voor vraagstukken rond gezondheid in brede zin. De organisatie is gevestigd in Hauts-de-France, maar actief in heel Frankrijk. Ze gebruikt sportieve en maatschappelijke avonturen om inwoners, instellingen, clubs en lokale overheden in beweging te krijgen. Marathons.com sprak de afgelopen maanden met drie actieve leden van de vereniging: Olivier Maria, Pierre Destailleur en Nicolas Vandenelsken tijdens dit evenement in Valenciennes. Hieronder komen ze alle drie samen aan het woord!