Runningtherapie zet lichaam en geest in beweging

✓ Een toelichting van psycholoog Sarah De Jong.

In België kun je een of meerdere sessies runningtherapie boeken. Sarah De Jong, gezondheidspsycholoog en alcohololoog, is daar een van de pioniers van deze aanpak. Als klinisch psycholoog raakte ze geïnteresseerd in sport als therapeutisch middel. Omdat ze geen opleiding had gevolgd om kwetsbare mensen tijdens het hardlopen te begeleiden, besloot ze eerst een sportbegeleidersopleiding te volgen. Via Running coach leerde de Belgische professional hoe ze een trainingsplan opbouwt en verdiepte ze haar kennis over trainingsbelasting en intensiteit. Dat gaf haar het vertrouwen om haar vaardigheden als coach vervolgens uit te proberen bij enkele vrienden, die blij waren met de begeleiding bij hun herstart als loper.

Uiteindelijk gaf een drama haar de kans om die vaardigheden in de praktijk te brengen. « Een bevriende loper verloor zijn vader terwijl hij zich voorbereidde op een trail van 42 km, vertelt ze. Ik was niet zijn psycholoog, maar we konden wel praten over wat er met hem gebeurde. Tijdens een lange duurloop hadden we het over wat er in zijn hoofd speelde. Bij de intervaltrainingen, die intensiever waren, kon hij zich echt ontladen en spanning loslaten. Er waren bijvoorbeeld sessies waarop hij eindelijk kon huilen, omdat dat hem moeilijk viel. » Door hem tijdens zijn rouwproces te begeleiden, groeide ook Sarahs vertrouwen. « Het gaf me het inzicht: ik zie hoe ik de brug kan slaan tussen sport en therapie, en ik kan dit aan anderen gaan aanbieden. »

Voordat ze runningtherapie officieel in haar praktijk opnam, sloot ze zich aan bij het loop- en wandelprogramma « Bougez plus », dat bedoeld is voor alle niveaus. Ze begeleidde er een groep beginners, met deelnemers die vergelijkbare problemen hadden als de mensen die ze in haar praktijk ziet, onder wie mensen met een burn-out of alcoholproblemen. Door die ervaring kon ze op een informelere manier observeren hoe hardlopen het welzijn en de persoonlijke ontwikkeling van sommige deelnemers bevordert. Overtuigd van het therapeutische potentieel van deze aanpak besloot ze die eerst op afstand en later ook face-to-face aan te bieden.

Twee vormen van begeleiding door Sarah De Jong

Runningtherapie is een therapeutische begeleiding die op twee manieren kan worden ingevuld. Eerst is er de « geplande » aanpak van Sarah De Jong, een programma van twaalf weken op afstand. Dat omvat therapeutische doelen die tijdens een intake worden vastgelegd, een looptest voor regelmatige lopers om de sessies af te stemmen en regelmatig contact via WhatsApp. Zo houdt ze zowel de sportieve als de therapeutische voortgang in de gaten en maakt ze duidelijk welke verbanden er zijn tussen het lopen en de psychologische thema’s die in het programma aan bod komen.

Volgens haar biedt een periode van twaalf weken de beste voorwaarden voor duurzame veranderingen en meer zelfstandigheid bij de patiënt. Het doel is dat die geleidelijk alleen verder kan en de link blijft leggen tussen zijn sportieve ervaringen en zijn psychisch welzijn. « Het idee is dat het programma hen voldoende ondersteunt bij het behalen van hun therapeutische doelen», bevestigt de psycholoog, die ook is opgeleid als mental coach.

Lichaamsbeweging brengt zowel het denken als het gesprek in beweging.

Sarah De Jong biedt inmiddels ook een andere vorm van begeleiding aan. Het hardlopen of wandelen wordt dan rechtstreeks een onderdeel van de sessie. Lichaamsbeweging doorbreekt het klassieke kader van de behandelkamer, zodat ook de geest in beweging kan komen, net als het lichaam. Deze aanpak kan vooral geschikt zijn voor mensen die behoefte hebben aan beweging en/of moeite hebben om zich in een gesprek tegenover iemand te uiten en open te stellen.

Deze sessies maken geen deel uit van een specifiek trainingsplan. Ze zijn korter van tevoren gepland en worden doorgaans op verzoek van de patiënt ingelast, afhankelijk van diens behoeften of wensen tijdens de therapie. Afhankelijk van leeftijd, fysieke conditie en gemoedstoestand gaan psycholoog en patiënt tijdens de sessie wandelen of hardlopen. Sessies buiten en in de behandelkamer kunnen elkaar zo afwisselen. « Soms komt iemand voor het programma en gaat die daarna verder met meer klassieke therapie. Of andersom: iemand begint met therapie en ontdekt vervolgens dat het programma bestaat. Soms gebeurt dat op een moment waarop de patiënt al beter begint te worden en we iets ondersteunen dat al in ontwikkeling is. Daarna gaat die persoon zelfstandig verder. Het is enorm flexibel», legt ze uit. De methode is er zowel voor mensen die al hardlopen als voor mensen die een fysieke activiteit weer willen oppakken.

Wanneer beweging een therapeutisch middel wordt 

De behandelkamer verlaten verandert de therapeutische relatie. Samen naast elkaar hardlopen of wandelen kan het gesprek op gang brengen, vooral bij mensen die moeten bewegen om na te denken, afstand te nemen of bepaalde emoties los te laten. De therapeutische doelen blijven uiteraard voor iedereen anders.

Voor iemand die hyperactief is, kan runningtherapie een plek bieden om energie kwijt te raken en tegelijk in gesprek te blijven. Voor iemand met een burn-out ligt de uitdaging misschien ergens anders: leren vertragen en meer tijd voor zichzelf nemen. De rustige duurloop is dan bijzonder interessant, omdat die iemand met frustratie kan confronteren en tegelijk tot meer bewustwording kan leiden. « Lichaamsbeweging brengt zowel het denken als het gesprek in beweging », benadrukt de psycholoog.

Hardlopen maakt het mogelijk om met metaforen te werken: ademhaling, ritme, obstakels, uithoudingsvermogen en jezelf overstijgen. « Een afdaling na een zware klim biedt de kans om te ervaren dat er na het volhouden andere dingen op je wachten, ook als je die nog niet kunt zien», legt ze uit. De aandacht verschuift van opdringende gedachten naar lichamelijke sensaties. Tijdens de activiteit moet je je tempo aanpassen aan het terrein, je ademhaling reguleren, naar je dorst luisteren, je grenzen herkennen en rekening houden met de natuurlijke omgeving. Die aandacht voor lichaam en sensaties helpt om terug te keren naar het hier en nu. « Voor iemand met een burn-out kan een sessie bijvoorbeeld draaien om aandacht voor de omgeving en voor wat er in het lichaam gebeurt, in plaats van in het hoofd. Zo ontwikkelen we tijdens de sessie concrete hulpmiddelen die later ook in het therapeutische werk kunnen worden toegepast. » Hardlopen wordt zo een middel om bepaalde psychologische problemen vanuit een ander perspectief te benaderen.

Voordelen… maar geen wondermiddel

Naast psychologische begeleiding kan regelmatige lichaamsbeweging een positieve invloed hebben op verschillende aspecten van het dagelijks leven, zoals slaap, voeding, stemming en de balans in het leven. « Lichaamsbeweging is een basisbehoefte die in de volksgezondheid veel te vaak wordt vergeten », stelt ze. De impact van runningtherapie hangt echter af van de problemen waarmee iedere patiënt kampt. Voor iemand met een depressie kan de methode bijvoorbeeld helpen om weer in beweging te komen en geleidelijk de motivatie terug te vinden. « Intervaltrainingen, waarbij je meerdere keren vertraagt en versnelt, kunnen ons ertoe brengen ons af te vragen: wat vertegenwoordigt deze fysieke beweging psychologisch gezien? » Tot de belangrijke effecten die worden waargenomen, behoren ook minder stress, meer zelfvertrouwen, een groter vermogen om te herstellen, betere emotieregulatie en verlichting van traumagerelateerde klachten.

Bij angst is het doel niet om alle zorgen volledig te laten verdwijnen, maar om iemand handvatten te geven om er beter mee om te gaan. « We vertrekken vanuit het grote doel van de persoon, dat vaak een levensdoel is, zoals leren omgaan met angst. Vervolgens delen we dat op in concretere doelen. We bekijken op welke momenten in het leven of op welke specifieke aspecten van de angst iemand vooruit wil. We proberen de gekozen punten echt grondig aan te pakken», beschrijft ze.