‘In beide sporten wordt evenveel doping gebruikt’: van asfalt tot trappers, hardlopen vergeleken met wielrennen

Heb je als hardloper weleens afgevraagd welke raakvlakken jouw favoriete sport heeft met die van Tadej Pogacar en Pauline Ferrand-Prévot? Doping, media-aandacht, hartslag, blessures… Samuel Maraffi, arts bij het professionele wielerteam TotalEnergies Pro Cycling Team en medeverantwoordelijk voor de universitaire opleiding Trail Running Besançon, pluist de kleinste verschillen en overeenkomsten tussen beide sporten zonder omwegen uit.

Gezondheidstechnologie: wielrennen 1, hardlopen 0

Van Vincent Bouillard en Pierre Rolland tot Camille Bruyas, Samuel Maraffi houdt iedereen scherp in de gaten. Wielrennen, hardlopen, trailrunning… De huisarts en sportarts beweegt zich op alle terreinen. Enkele dagen voordat hij met TotalEnergies Pro Cycling Team aan de Tour de France begint (5 tot en met 27 juli), zet de houder van een universitair diploma in klinische en biologische fysionutritie het wielrennen een kleine stap voor als het om gezondheidstechnologie gaat. ‘Hardlopen heeft zich de afgelopen tien jaar sterk ontwikkeld. Tussenzolen, carbonplaten en schuim deden hun intrede.’

Maar genoeg om de sport van Bernard Hinault, vijfvoudig winnaar van de Tour de France (1978, 1979, 1981, 1982 en 1985), het vuur aan de schenen te leggen is het nog niet. ‘De hulpmiddelen zijn al veel langer aanwezig in het wielrennen. Het is een gedragen sport. Data zijn gemakkelijker toegankelijk. Vermogensmeters bij het hardlopen zijn nog niet interessant genoeg, terwijl ze in het wielrennen veel beter te interpreteren zijn.’ De ouderdom van de sport speelt volgens hem een rol. ‘Het wielrennen is veel sterker gestructureerd. Binnen mijn team hebben we zelfs een sportwetenschapper. Die analyseert de trainingsgegevens van iedere renner.’

‘De hersenen hebben de controle’: prestaties vanuit drie invalshoeken

De voormalige arts van wielerteam B&B Hôtels-KTM, dat in december 2022 ophield te bestaan, bekijkt prestaties vanuit drie invalshoeken: fysiologisch (hart, ademhaling en celgebruik), musculoskeletaal (verschillende weefsels) en neurologisch, psychologisch of psychocognitief. Vanuit het eerste perspectief zijn er geen grote verschillen. ‘Het is ongeveer hetzelfde. De hartslag loopt hoog op, zowel bij een marathonloper als bij een wielrenner in een etappekoers, al ligt die bij het hardlopen iets hoger’, stelt hij vast.

Op het tweede vlak speelt concentrische kracht, waarbij de spier korter wordt, een grotere rol in het wielrennen. ‘Lopers hebben sterke bilspieren en een stabiel bekken, met een specifieke belasting.’ Bij het hardlopen zijn verschillende manieren van spiercontractie nodig, waaronder excentrische contracties, waarbij de spier langer wordt. ‘Wielrenners hebben een sterke motor, maar hun carrosserie is niet aangepast aan het hardlopen’, legt de houder van een universitair diploma in therapieën en microbiota uit. ‘Als je uit een gedragen sport komt, doet alles pijn’, verzucht Pierre Rolland, voormalig profwielrenner en kersverse finisher van de Marathon de Paris, die er liever om kan lachen. ‘Spiermatig is het verschrikkelijk. Bij het wielrennen krijgen de pezen helemaal geen impact te verduren.’ ‘Wanneer wielrenners gaan hardlopen, hebben ze moeite om hun onderste ledematen recht uit te lijnen. Hun middelste bilspier wordt nauwelijks aangesproken’, vult de specialist aan.

Op psychocognitief vlak is centrale vermoeidheid, oftewel ‘het moment waarop de hersenen uitgeput raken en minder spiervezels activeren’, belangrijker en dominanter bij het ultrawielrennen. ‘De hersenen hebben de controle.’ De tegenhanger daarvan, perifere vermoeidheid, die de werking van mechanismen in de spier zelf verstoort, doet zich sterker voor bij het hardlopen. Sportfysioloog Guillaume Millet bestudeerde spiervermoeidheid. ‘Hij toonde aan dat de spier ondanks die vermoeidheid dankzij een elektrisch signaal sneller samentrekt’, legt de inwoner van Annecy uit.

‘Niet alleen de blessure behandelen, maar haar ook proberen te begrijpen’

Bij macrotrauma’s, zoals ernstige ongevallen, staat het wielrennen er duidelijk slechter voor. Wielrenners lopen voortdurend het risico op een dodelijke afloop, zeker in afdalingen, en krijgen herhaaldelijk met hersenschuddingen te maken, zoals de Italiaanse kampioene Elisa Longo Borghini tijdens de Ronde van Vlaanderen voor vrouwen afgelopen april. Gino Mäder kwam in 2023 tijdens de Ronde van Zwitserland onder die omstandigheden tragisch om het leven, net als Muriel Furrer een jaar later tijdens de wereldkampioenschappen in Zürich, op slechts 18-jarige leeftijd.

Wat microtrauma’s betreft, oftewel ‘blessures die geleidelijk ontstaan’, bevindt volgens de arts, die regelmatig als spreker voor La Clinique du Coureur optreedt, bijna 50 procent van de blessures bij wielrenners zich rond de knie. Bij hardlopers liggen de kwetsbaarste zones vooral in de onderste ledematen, zoals de kuit, enkel en hamstring.

‘Een WK marathon heeft niet dezelfde zichtbaarheid als de Tour de France.’
Samuel Maraffi

Daarmee komt ook revalidatie onvermijdelijk in beeld. ‘Tegenwoordig behandelen we niet alleen een blessure op zichzelf, we proberen haar ook te begrijpen. Wat verklaart het ontstaan van deze blessure?’ Hoewel fysiotherapie in beide gevallen vrijwel hetzelfde is, vormt de wielrenner één geheel met zijn fiets. Dat is een factor om rekening mee te houden. Zadelhoogte, zadelterugstand, zadelhoek, lengte van de stuurpen, hoogte van het stuur… Al die kleine details kunnen het blessurerisico verkleinen of juist vergroten.

‘Het geld volgt de media-aandacht’

Net als bij gezondheidstechnologie loopt het wielrennen voor op het hardlopen als het om media-aandacht gaat. ‘Het is een van de sporten met de meeste media-aandacht. Een WK marathon heeft niet dezelfde zichtbaarheid als de Tour de France.’ Terwijl hij met zijn team de laatste puntjes op de i zet voor de grootste wedstrijd ter wereld, benadrukt de dertiger de psychosomatische impact van camera’s. ‘We hebben bijeenkomsten over slaapmanagement en stress van buitenaf.’ In tegenstelling tot marathonlopers hebben wielrenners contracten. ‘Onze renners verkopen het imago van TotalEnergies. Topsport is een financiële, fiscale en publicitaire investering. Het geld volgt de media-aandacht.’

De pers te woord staan hoort bij zijn werk. ‘Ik heb geoefend met het beantwoorden van bepaalde dopingvragen’, vertelt hij. Beschrijven wielrenners de werkelijkheid van hun beroep? ‘Sommigen spelen het spel mee. Daarachter staat een contract. Ze kunnen niet alles zeggen. Er is een verschil tussen wat je communiceert en wat je op het terrein ziet. Peter Sagan (113 profzeges, een van de grootste sprinters aller tijden, red.) is als mens heel innemend. In de bus, buiten de camera’s, was hij niet dezelfde als voor de media.’

‘De dopingbestrijding is verder ontwikkeld in het wielrennen’

Daar komen we dan eindelijk bij uit: doping. Deze praktijk, onlosmakelijk verbonden met topsport, zorgt telkens voor veel inkt zodra er in een van beide disciplines een geval aan het licht komt. ‘Ik denk dat er in het wielrennen net zoveel doping wordt gebruikt als bij het hardlopen’, suggereert hij. ‘Doping hangt samen met het economische milieu.’ We herinneren ons de Festina-affaire tijdens de Tour de France van 1998 en de diskwalificatie van de Canadese sprinter Ben Johnson tijdens de Olympische Spelen van Seoel, tien jaar eerder, wegens het gebruik van steroïden…

Hoewel ‘de dopingbestrijding in het wielrennen verder ontwikkeld is’, met de Union Cycliste Internationale voorop, ‘is ze niet onfeilbaar’. ‘De mazen van het net zijn er het kleinst’, zegt hij beeldend. ‘Mijn renners laten jaarlijks twintig tot dertig keer bloed prikken’, onthult hij. Volgens de Movement for Credible Cycling (MPCC) voerde de atletiek in 2024 statistisch gezien de ranglijst aan met 83 vastgestelde dopinggevallen, tegenover slechts 9 gevallen in de discipline van Marion Rousse, directeur van de Tour de France Femmes (26 juli tot en met 3 augustus). Hoewel Samuel Maraffi een uitgesproken antidopinghouding heeft, controleert hij niet wat zijn wielrenners thuis doen. ‘Ik zit niet aan hun bed’, verduidelijkt hij.

Aan de grenzen van doping roept de grijze zone, waarin atleten zich bevinden zodra ze geneesmiddelen gebruiken die hun sportprestaties doorgaans verbeteren zonder dat de stoffen verboden zijn, uiteraard vragen op. Terwijl het wielrennen vooropliep met het verbod op tramadol, een sterke pijnstiller, vanaf 2019, duurde het tot 2024 voordat deze pijnstiller op besluit van het uitvoerend comité van het Wereldantidopingagentschap (WADA) in alle sporten werd verboden.

Sommige langlaufers ruilen hun hardloopschoenen in voor een fiets tijdens een ontsnapping, en het lijdt geen twijfel dat beide disciplines op veel vlakken naar elkaar toe groeien. Het is dan ook niet verwonderlijk dat voormalige profwielrenners goed presteren op de marathon, zoals Nacer Bouhanni (2:34:36) en Laurent Jalabert (2:55).

Hoewel sommige langlaufers tijdens een ontsnapping hun hardloopschoenen verruilen voor een fiets, lijdt het geen twijfel dat beide disciplines op tal van vlakken naar elkaar toe groeien. Het is dan ook niet verwonderlijk dat voormalige profwielrenners goed presteren op de marathon, zoals Nacer Bouhanni (2:34:36) en Laurent Jalabert (2:55).