De marathon als diplomatiek instrument: hoe hardlopen culturen dichter bij elkaar brengt

Je hebt geen paspoort of pompeuze speeches nodig om mensen met elkaar te verbinden. Soms volstaan een gezamenlijke start, 42 kilometer afzien en een flinke portie gedeeld zweet. Overal ter wereld ontpopt de marathon zich tot een merkwaardige ambassadeur, die mensen samenbrengt waar diplomatieke toppen tekortschieten. Misschien begint elkaar begrijpen wel gewoon met samen hardlopen?

In een wereld waarin internationale topontmoetingen soms uitdraaien op een wedstrijdje ego’s, bestaat er een andere vorm van dialoog, veel eenvoudiger en menselijker: de taal van de pas. Ver weg van zorgvuldig ingestudeerde speeches en berekende handdrukken vervullen sommige marathons, vaak in alle stilte, een rol waar menig ambassade jaloers op zou zijn. Ze verbinden. Ze slaan bruggen. Ze zijn een stille vertaler tussen culturen die op papier niets met elkaar te zeggen hebben. Soms doet een paar hardloopschoenen nu eenmaal meer werk dan een pak met stropdas.

Een gezamenlijke inspanning, een universele taal

Er zit iets diep egalitairs in hardlopen. Je hoeft niet dezelfde taal te spreken om te weten dat 42,195 kilometer lang is. Heel lang. De marathon kent geen accent en geen grenzen. Alleen een startlijn, een finish en daartussen een flinke beproeving die je deelt met onbekenden uit alle uithoeken van de wereld.

Neem New York. De marathon brengt elk jaar meer dan 50.000 lopers uit bijna 150 landen samen. Beginners, profs, onbekenden en sterren. Mensen die elkaar elders nooit waren tegengekomen, maar hier samen zweten in de straten van Brooklyn en Central Park. Een kortstondige, maar echte verbondenheid. Een moment waarin verschillen vervagen door de gezamenlijke inspanning.

Hardlopen voor vrede: wedstrijden met een symbolische lading

Sommige marathons gaan verder dan mensen simpelweg samenbrengen. Ze zijn bedoeld als boodschap. Een oproep tot eenheid in gespannen, soms explosieve omstandigheden. In Jeruzalem voert het parcours bijvoorbeeld door zowel de nieuwe stad als de Palestijnse wijken van Oost-Jeruzalem. Een omstreden Israëlisch parcours, zeker, maar ook een manier om bevolkingsgroepen met radicaal verschillende realiteiten al is het maar even samen te brengen. Hetzelfde geldt voor Beiroet: in de Libanese hoofdstad ontstond de wedstrijd als reactie op de oorlog van 2006. Het doel? Laten zien dat Libanon, ondanks zijn politieke en religieuze breuklijnen, samen vooruit kan. Perfect gaat het niet altijd, maar het is al een stap, of liever gezegd een paar duizend.

En dan is er Pyongyang in Noord-Korea. Een van de meest gesloten marathons ter wereld, in een van de meest gesloten landen ter wereld. Toch mochten er dit jaar enkele buitenlandse lopers deelnemen. Voor het regime een manier om zich symbolisch een beetje voor de wereld open te stellen. Voor de deelnemers een unieke kans om de samenleving te ontdekken, en dan eens niet via de huiveringwekkende documentaires op Arte.

Neutraal terrein, open voor iedereen

De marathon heeft ook die bijna magische kracht om een neutrale ruimte te creëren. Je hoeft niet tot een land, religie of ideologie te behoren om aan de start te staan. Je moet alleen de moed hebben om je in te schrijven, een beetje te trainen en bereid zijn het lang uit te houden. Daarin schuilt zijn schoonheid: iedereen start onder dezelfde voorwaarden. In Tokio, Parijs, Londen en Chicago zie je dezelfde taferelen: high-fives tussen onbekenden, ‘let’s go’ geroepen met een accent van de andere kant van de wereld en bemoedigende tikken op de rug tussen lopers in totaal verschillende shirts.

Ook buiten de wedstrijd zelf zijn marathons plekken waar culturen elkaar ontmoeten. In de fan zones, bij de stands en op de expo’s gaat het over eten, muziek, tradities en training. Je ontdekt de ander zonder dat je daar bewust naar op zoek bent. Allemaal rond een energiegel met de smaak van chemische banaan.

Wanneer geopolitiek zich op het parcours meldt

Naïef moeten we ook niet zijn: sommige marathons worden door staten ingezet als instrumenten van soft power. De marathon van Dubai is bijvoorbeeld een uitstekend uithangbord voor de moderniteit en openheid van de Emiraten. Die van Peking is zorgvuldig vormgegeven als sportetalage van China, waar elk detail onder controle staat. Maar zelfs daar bestaan, onder de laag communicatie, menselijke contacten. En misschien is dat wel het belangrijkste: wat aan de controle ontsnapt, wat spontaan tussen deelnemers ontstaat.

Samen hardlopen, samen denken?

Nee, een marathon gaat geen internationaal conflict oplossen en geen vredesverdrag ondertekenen. Maar hij kan wel bijdragen aan iets minder tastbaars en intiemers: wederzijds begrip. Respect. Misschien zelfs de bereidheid om de ander anders te bekijken. Want als je vier uur naast iemand loopt, samen afziet, elkaar aanmoedigt en lachend door de pijn gaat, kun je die persoon niet langer reduceren tot zijn land, religie of opvattingen. Hij of zij wordt gewoon een andere mens die, net als jij, strijdt om de finish te halen. En misschien begint daar wel iets.

Toegegeven, het klinkt een beetje idealistisch. Maar in een wereld die alle kanten op holt, is het verfrissend om te geloven dat een simpel startnummer soms meer kan betekenen dan een lange speech. En tussen twee landen die elkaar negeren is een gedeelde pas al een kleine stap in de goede richting.