Ethiopië, de andere grootmacht van het hardlopen

Ethiopië is al lange tijd een land van kampioenen. Kenia wordt vaak genoemd als de grootste marathonmacht, maar Ethiopië doet in niets onder voor zijn buurland. De prestaties van de huidige generatie lopers spreken voor zich. Tamirat Tola, geboren in 1991 in Sebeta, won de meest recente olympische marathon in Parijs en verbeterde het olympisch record tot 2:06:26. Bij de vrouwen is ook zijn landgenote Tigist Assefa een van de grote namen. Bij haar olympische marathondebuut in Parijs veroverde de atlete uit Addis Abeba zilver na een schitterende strijd om de overwinning met Sifan Hassan, de Nederlandse superster die nota bene in Ethiopië werd geboren. Van New York via Berlijn tot Londen, Ethiopische atleten zijn er altijd bij. Maar hoe ver gaat die traditie terug?

De geschiedenis van het hardlopen in Ethiopië

De geschiedenis van het hardlopen in Ethiopië begint echt met Abebe Bikila, die na de Olympische Spelen van Rome in 1960 een legende werd. Hij keerde met goud terug uit Europa en werd de eerste olympische medaillewinnaar van het land. Vier jaar later herhaalde hij die stunt op de Spelen van Tokio. Bikila is de held van een heel volk dat altijd voor zijn vrijheid heeft moeten vechten. De geschiedenis van Ethiopië bestaat al eeuwen uit een aaneenschakeling van strijd tegen buurlanden en binnenlandse opstanden. Ooit bedreigd door Italië vocht Ethiopië voortdurend voor zijn onafhankelijkheid en ontwikkeling, onder meer tijdens de regering van keizer Haile Selassie. Die woonde in 1973 overigens de begrafenis bij van de nationale held Abebe Bikila. Net als Kenia beschikt Ethiopië over hooggelegen gebieden. Addis Abeba ligt op 2.355 meter hoogte, wat de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert. In een land waar sommige kinderen dagelijks meerdere kilometers naar school moeten lopen, ontstond bijna vanzelf een sterke duurcultuur. Het klinkt misschien wat cliché, maar de legende Haile Gebrselassie vertelde dat hij als kind elke dag meer dan 10 kilometer naar school moest lopen, met zijn schooltas op zijn rug. Dat zou zijn pas en zijn vermogen om lang door te gaan hebben gevormd. Het was bovendien tijdens zijn bewind, van 1990 tot 2000, dat Ethiopië zijn wereldstatus definitief bevestigde. Haile Gebrselassie werd viervoudig wereldkampioen op de 10.000 meter, tweevoudig olympisch kampioen in Atlanta in 1996 en Sydney in 2000, en was een tijdlang wereldrecordhouder op de marathon met 2:03:59. Met zijn charisma, naast zijn verbluffende prestaties, schreef hij geschiedenis in de atletiek.

In dezelfde periode veroverden ook de vrouwen hun plaats aan de wereldtop. Fatuma Roba werd in 1996 de eerste Afrikaanse olympisch kampioene op de marathon, gevolgd door Elfenesh Alemu en Derartu Tulu. Die laatste werd in 1992 de eerste Afrikaanse vrouw die olympisch goud won, op de 10.000 meter. Tirunesh Dibaba en Meseret Defar drukten eveneens hun stempel op de jaren 2000, op de baan én op de weg. Tirunesh Dibaba, wereldkampioene van 2015 en olympisch vicekampioene van 2016 op de 1.500 meter, won onder meer de Chicago Marathon in 2017 in 2:18:31. Haar persoonlijk record staat op 2:17:56, gelopen in Londen in 2017.

De huidige Ethiopische toppers op de lange afstand

Ethiopië heeft niet alleen een glorieuze geschiedenis, het land bezet ook vandaag nog de voorste plaatsen in de grote marathons. Bij de mannen houdt Kenenisa Bekele ondanks zijn leeftijd van 43 jaar nog altijd stand en blijft hij een vaste waarde in het wedstrijdveld. In 2024 werd hij tweede in de Marathon van Londen in 2:04:15. En liefhebbers zijn zijn indrukwekkende 2:01:41 in Berlijn in 2019 nog niet vergeten. Achter hem dient een nieuwe generatie zich aan, met atleten als Tamirat Tola, wereldkampioen op de marathon in 2022 en olympisch kampioen in Parijs in 2024, en Sisay Lemma, winnaar van de marathon van Londen in 2021. Hij won in 2024 ook de Boston Marathon.

© adidas / London Marathon

Bij de vrouwen is Ethiopië een echte supermacht. Tigist Assefa schreef in september 2023 geschiedenis door in Berlijn het wereldrecord op de vrouwenmarathon te verbeteren tot 2:11:53. Dat record is inmiddels gesneuveld en staat nu op naam van Ruth Chepngetich met 2:09:56, maar Tigist blijft meedoen om de zeges. Zo won ze in 2025 de Marathon van Londen. Daarnaast geldt Letesenbet Gidey, wereldrecordhoudster op de 5.000 en 10.000 meter, als een van de dominantste namen op de middellange afstand en de weg. En dan is er nog Almaz Ayana, een van de meest getalenteerde langeafstandsatletes aller tijden. In Rio werd ze olympisch kampioene met een wereldrecord op de 10.000 meter in 29:17,45 en pakte ze brons op de 5.000 meter. Ook op de weg maakte ze indruk: bij haar eerste marathon, in Amsterdam in 2022, liep ze 2:17:19.

Zowel bij de vrouwen als bij de mannen is de lijst lang van Ethiopische atleten die schitteren op de baan of de weg.

De uitdagingen van vandaag

Ondanks de successen staat Ethiopië voor verschillende uitdagingen om zijn positie in de hardloopwereld te behouden. Wie de situatie in het land vergelijkt met die in Kenia, ziet een gebrek aan infrastructuur en institutionele steun. De historische rivaal lijkt op het vlak van ontwikkeling een kleine voorsprong te hebben, en die kloof kan de komende jaren groter worden. Zeker als merken naar Iten in Kenia blijven trekken, zoals Kiprun in 2023 deed. Ethiopië moet zijn uitzonderlijke resultaten en de erfenis van Haile Gebrselassie beter benutten. De voormalige marathonicoon richtte in 2009 Yaya Village op, een trainingscentrum vlak bij Addis Abeba voor topsporters. In 2013 kwam daar op ongeveer 25 minuten van de hoofdstad, op 2.700 meter hoogte, nog een centrum bij. Een andere superster uit het land, Kenenisa Bekele, liet een atletiekbaan aanleggen en opende een hotel met dertig kamers om het verblijf van lopers in zijn centrum zo aangenaam mogelijk te maken.

Naast deze twee initiatieven is het land op federaal niveau minder goed georganiseerd en zijn er ook minder sponsors actief dan in de Keniaanse sport. De toegang tot de topsport blijft daardoor beperkter. En los van de sport is de politieke situatie in Ethiopië erg instabiel: in het land woeden meerdere conflicten en de relaties met buurlanden Eritrea, Somalië en Egypte zijn vaak gespannen.

In die uiterst kwetsbare context kunnen we alleen maar waardering hebben voor de inspanningen van Haile Gebrselassie, die in onderwijs blijft investeren om de jeugd van zijn land te helpen. De nationale held heeft de afgelopen tien jaar meerdere scholen in het land opgericht. Een groot kampioen. Een groot man, die probeert de tegenstellingen te overstijgen waarin Ethiopië al veel te lang vastzit.