Kenia: van Nyahururu naar de ‘Vallei van de kampioenen’

In het eerste deel over Kenia, dat op 19 augustus verscheen, besprak Marathons.com de recente geschiedenis van Kenia, het verhaal achter de opmars tot de hardloopgrootmacht die het land vandaag is. De successen van toen en nu zijn uiteraard mede te danken aan de structuren in het land, die zich in vijftig jaar tijd concentreerden in drie steden: Nyahururu, Iten en Kaptagat. Dit tweede deel is aan die plaatsen gewijd.

Nyahururu, de stad waar het allemaal begon

De geschiedenis van de Keniaanse trainingskampen begint ver verwijderd van de huidige drukte in Iten. In de jaren 70 en 80 ontstonden de eerste gemeenschappen van atleten in Nyahururu, een stad in de hooglanden van centraal Kenia, op zo’n 200 kilometer van Nairobi. Hier bouwde de eerste grote Keniaanse kampioen, Kipchoge Keino, zijn carrière uit. In die tijd verzamelden alle lopers van het land zich in deze stad op 2.300 meter hoogte, meer bepaald in het Nyahururu Stadium. In die jaren konden maar weinig plaatsen in Kenia uitpakken met een stadion. In deze accommodatie, die vandaag in verval is geraakt, bereidden Kipchoge Keino en de Keniaanse nationale ploeg zich voor op de Olympische Spelen van Mexico in 1968. Die Spelen brachten de Keniaanse atleten wereldwijd onder de aandacht. In de jaren 80 en 90 verschoof het sportieve zwaartepunt geleidelijk naar het westen, naar de Riftvallei. De professionalisering van de sector trok buitenlandse trainers en managers aan en de structuren begonnen zich verder te ontwikkelen.

© Iten © KIPRUN

Iten en Kaptagat nemen het stokje over

In Iten, een klein stadje op 2.400 meter hoogte, krijgt het Keniaanse hardloopfenomeen eind jaren 70 een nieuwe dimensie. De komst van de Ierse missionaris Colm O’Connell naar St. Patrick’s High School in 1976 betekende een keerpunt: de school werd een kweekvijver voor kampioenen. Meer dan twintig van zijn leerlingen veroverden wereldtitels of olympische medailles. De trainer begeleidde onder anderen David Rudisha, Vivian Cheruiyot, Matthew Birir en Brimin Kipruto. Geleidelijk groeide er een echte hardloopcultuur en kwamen er steeds meer trainingskampen bij, waardoor Iten uitgroeide tot de wereldhoofdstad van de langeafstandssport. Vandaag worden de pistes in de stad en omgeving overspoeld door grote groepen Keniaanse en buitenlandse lopers. Sommigen zijn prof, anderen lopen voor hun plezier. Om die toestroom op te vangen, blijven de infrastructuur en voorzieningen zich ontwikkelen. Tal van private initiatieven dragen bij aan de groei van de hardloopsport in Kenia, met als gevolg dat lopen er steeds meer op een heuse industrie begint te lijken.

Kaptagat, een discreter stadje op zo’n dertig kilometer van Iten, geldt als het andere bastion van Keniaanse topkwaliteit. Eliud Kipchoge traint hier al meer dan twintig jaar, in een kamp dat er bijna kloosterlijk aan toe gaat. De hoogte van 2.400 meter, de ongerepte omgeving en de collectieve discipline vormen er een ideaal kader voor topprestaties. Waar Iten zowel gevestigde kampioenen als buitenlandse amateurs aantrekt, blijft Kaptagat meer gesloten en vooral gericht op de Keniaanse elite.

© NN Running Team

© NN Running Team

© NN Running Team

© NN Running Team

© NN Running Team

© NN Running Team

Een bonte verzameling private trainingscentra

In Iten is de dichtheid aan private structuren voor hardlopers hoog. Het is onmogelijk om hier alle namen te noemen van initiatieven die in dit mekka van de loopsport zijn ontstaan… Een van de bekendste trainingscentra van het land werd opgericht door de Nederlandse atlete van Keniaanse afkomst Lornah Kiplagat, die tijdens haar carrière grote marathons won, waaronder die van Los Angeles in 1997 en 1998. Het gaat om het High Altitude Training Centre (HATC). Accommodatie, sportfaciliteiten en toegang tot herstelbehandelingen: alles is er aanwezig, zodat lopers zich volledig op hun pas kunnen concentreren. Het Kenya Camp gaat nog een stap verder, met pacers en coaches ter plaatse. Het JC Iten Training Camp combineert eveneens accommodatie, sportfaciliteiten en coaching. Selectie is er niet, zolang je het verblijf maar kunt betalen… Ook de merken sprongen op de kar.

Sportartikelenfabrikant Kiprun, dat grote ambities koestert, opende in november 2023 zijn eigen centrum, de 42 House. In dit centrum verblijven een twintigtal atleten, mannen en vrouwen, die er onder begeleiding van coaches trainen. Dankzij samenwerkingen met twee Keniaanse scholen krijgen jongeren van 13 tot 18 jaar er eveneens een opleiding, binnen het kader van de 42 House. Een van de vaste waarden in het team is Colm O’Connell van de St. Patrick High School, die in Kenia nog altijd niet weg te denken is. Ook The Swiss Side is in Iten actief: een high-end trainingscentrum voor lopers en andere sporters die willen trainen in een omgeving met optimale herstelmogelijkheden en begeleiding die is afgestemd op intensieve training.

© KIPRUN

© KIPRUN

© KIPRUN

In Kaptagat is het private aanbod beperkter en richt de stad zich vooral op de professionele elite van het land. Zo is het Great Rift Valley Sports Camp de vaste trainingsplek van kampioenen als Eliud Kipchoge, Geoffrey Kamworor en Moses Tanui. Het centrum werkt samen met het managementbureau Global Sports Communication en biedt een afgezonderde omgeving waarin maximale concentratie mogelijk is, zonder de drukte van het bruisende Iten. Ook het NN Running Team, de internationale profploeg die in 2017 werd opgericht en waar ook Eliud Kipchoge deel van uitmaakt, beschikt over een trainingscentrum in Kaptagat.

Al meer dan vijftig jaar beschikt Kenia over een diepgewortelde hardloopcultuur, waar niet alleen Kenianen maar ook tal van buitenlandse lopers van hebben geprofiteerd. Nu de loopsport wereldwijd in volle bloei is, neemt het aanbod in Iten en, in mindere mate, Kaptagat verder toe. Opvallend is wel dat maar weinig private structuren door Kenianen zelf zijn opgericht. Dat is jammer voor het land en zijn inwoners, die de economische opbrengsten van de hardloopsport goed zouden kunnen gebruiken.