Olivier Bessy: "We zoeken intensiteit in ons leven, en hardlopen biedt die"

Olivier Bessy is een van de toonaangevende Franse sociologen van de sport. Al meer dan veertig jaar onderzoekt hij het hardlopen, de veranderingen binnen de sport en de plek ervan in ons hedendaagse leven. Als emeritus hoogleraar aan de Université de Pau et des Pays de l’Adour en onderzoeker aan het TREE-laboratorium (Transition Environnementale et Energétique) schreef hij meerdere standaardwerken over de geschiedenis en sociologie van een sport die uitgroeide tot een maatschappelijk fenomeen.✓ In dit gesprek blikt hij terug op vijftig jaar persoonlijke en wetenschappelijke passie. Van de eerste joggers na mei 68 tot de ultratrailers en hedendaagse strava jockeys: hij schetst de evolutie van de hardloper.

Welke plaats neemt hardlopen in uw leven in?

Ik heb een passionele band met hardlopen, het zit al vijftig jaar in me. Ik heb alle fases van de sport meegemaakt: ik begon bij een atletiekvereniging op de baan, daarna kwamen crosswedstrijden en wegwedstrijden, en uiteindelijk trail en ultratrail. Nu ik 67 ben, loop ik om mezelf een moment van meditatie te gunnen. Ik trek mijn loopschoenen aan zodra ik daar behoefte aan heb.

Waarom bent u hardlopen gaan bestuderen in uw werk?

Eerst was ik docent lichamelijke opvoeding. Daarna ging ik verder als docent-onderzoeker binnen een UFR STAPS. Ik schreef een proefschrift over ‘De cultus van het lichaam en fitheid’. In 1981 wilde ik me op hardlopen richten, omdat ik zelf al een fervent loper was en aanvoelde dat er rond deze sport iets aan het veranderen was. In 1994 onderzocht ik de Marathon du Médoc en schreef ik ter gelegenheid van de tiende editie een boek over de wedstrijd. Daarna volgde een reeks boeken waarin ik de sport bestudeer. Je kunt niet begrijpen wat hardlopen vandaag betekent zonder te weten wat eraan voorafging.

Vandaag zoeken hardlopers naar soepelere en opener vormen van sociaal contact. Dankzij sociale media en nieuwe technologieën kun je tegenwoordig ook presteren zonder lid te zijn van een vereniging.
Olivier Bessy

In uw boek ‘Courir de 1968 à nos jours, tome 1: Courir sans entraves’, dat verscheen bij uitgeverij Cairn, schrijft u over een eerste revolutie na mei 68.

Ja, alles begint in de jaren 70. Mei 68 staat voor de bevrijding van het lichaam: genieten zonder beperkingen, lopen zonder beperkingen. In die periode maken mensen zich los van de bond en beginnen ook vrouwen met hardlopen. De jaren 70 zijn bovendien het tijdperk waarin legendarische wedstrijden ontstaan, zoals Marvejols-Mende (1973), Marseille-Cassis (1976) en de 20 km de Paris (1979). Zo kreeg de sport ruimte om te groeien.

In 2024 registreerde de Franse Atletiekfederatie 2,95 miljoen uitslagen op de weg, in trailwedstrijden en bij cross. Waarom lopen zoveel mensen tegenwoordig?

Er is niet één verklaring, maar meerdere factoren die samenkomen. Tijdens de coronapandemie gaf hardlopen mensen het gevoel dat ze bestonden, vrij waren en leefden tijdens de beperkte momenten waarop ze naar buiten mochten. Daar komt nu de prestatiecultus bij, die de hele samenleving doordringt. We willen ons leven ook intensiever maken door zoveel mogelijk memorabele ervaringen op te doen, en hardlopen biedt die mogelijkheid. En we mogen de behoefte om onszelf te etaleren in een beeldcultuur niet vergeten. Die waarden weerspiegelen de hypermoderniteit, die rond de jaren 80 en 90 de dominante maatschappelijke vorm wordt.

Dat tijdvak luidt de tweede revolutie in. Hoe heeft die de hardloopsport veranderd?

Mensen zijn zich inmiddels efficiënter, prestatiegerichter en avontuurlijker tot hun lichaam gaan verhouden. De hypermoderniteit heeft alle codes doorbroken en de horizon verbreed.

Sociale media spelen volgens velen een grote rol in die behoefte om jezelf te etaleren. Zijn ze positief voor de sport?

Ik probeer daar geen waardeoordeel over te geven, maar het simpelweg te verklaren. Sociale media maken deel uit van ons leven en het is dus logisch dat ze ook hun intrede deden in het hardlopen. Hardlopen is niet alleen een individuele, maar ook een sociale activiteit. Via apps hebben sociale media bijgedragen aan de vorming van een gemeenschap rond de sport. Met Strava, Garmin en andere platforms kan iedere runner laten zien wat hij doet. Het symbool van die hypermoderniteit is de ‘strava jockey’. Om indruk te maken op je community betaal je iemand om een prestatie neer te zetten die je zelf niet aankunt. Het is vandaag belangrijk om die hypermoderne illusie achter ons te laten en op zoek te gaan naar nieuwe evenwichten.

Na de hypermoderniteit spreekt u tegenwoordig over transmoderniteit. Welke waarden schuilen achter dat begrip?

Sinds ongeveer tien jaar worden de waarden van de hypermoderniteit inderdaad uitgedaagd door nieuwe ethische, ecologische en maatschappelijke vraagstukken. Transmoderniteit stelt de vraag welke betekenis je aan je sport geeft. Het is een vorm van eco-humanisme. Dat is het onderwerp van mijn nieuwe boek ‘Courir sans limites: la révolution de l’ultra-trail 1990-2025’, dat eind juli verschijnt.

Er zijn in Frankrijk naar schatting 14 miljoen hardlopers, een kwart van de bevolking. Toch steeg het aantal leden van atletiekverenigingen tussen 2023 en 2024 maar met 8 procent. Hoe verklaart u dat?

Sinds de eerste hardlooprevolutie in de jaren 70 staat vrijheid voorop, in de traditie van de spiridonische beweging, die plezier in de inspanning en het veroveren van autonomie predikt. Een vereniging voelde als een beperking en mensen wilden iets anders. Vandaag zoeken hardlopers naar soepelere en opener vormen van sociaal contact. Dankzij sociale media en nieuwe technologieën kun je tegenwoordig ook presteren zonder lid te zijn van een vereniging.

De belangstelling voor hardlopen is groot, maar startbewijzen voor wedstrijden worden steeds duurder. Wat zou u organisatoren willen meegeven?

Een mooi evenement is niet per se een evenement met heel veel deelnemers. Kies voor kwaliteit. En als je een duurzamer evenement wilt organiseren, moet je niet alleen naar het milieu kijken, maar ook naar de sociale en regionale impact. Het gaat erom de wedstrijd nauw te verbinden met de middelen en mogelijkheden van de omgeving, zodat iedereen zich het evenement eigen kan maken.

Door de scherpe blik van Olivier Bessy wordt duidelijk dat hardlopen veel meer is dan een sport: het weerspiegelt de tijd waarin we leven en onze zoektocht naar vrijheid, prestaties, betekenis en verbinding. Van de bevrijdende eerste kilometers na mei 68 tot de nieuwe ethische en ecologische vraagstukken van de transmoderniteit: lopen blijft een diep menselijke activiteit, ergens tussen introspectie en zelfpresentatie. Nu is het aan ieder van ons om het eigen evenwicht te vinden op die eindeloze startlijn, waar plezier, samenzijn en verantwoordelijkheid het tempo mee kunnen bepalen.

Julia Tourneur